Mendeley  

Zotero  

Hashemi Moghaddam A, Namdarpour Z, Esfandi S, Rezaei F. (2026). The Study of Contexts of Illegal Excavations of Historical Sites in Mazandaran Province. Athar. 46(111), 7-28. doi:10.61882/Athar.2174.4192.1
URL: http://athar.richt.ir/article-2-2174-fa.html

در کنار باستان‌شناسان که با دقت و وسواس فراوان به کاوش در آثار و بناهای تاریخی می‌پردازند، حفاران غیرمجاز بدون هیچ محدودیت و محابایی با کلنگ و تیشه به جان این آثار و میراث فرهنگی می‌افتند تا بلکه بر پایه داستآن‌هایی که شنیده و آرزوهایی که در دل دارند، به گنجی -که از نظر ایشان چیزی جز طلا و جواهر نیست- دست یابند. با توجه به گسترش این پدیده در استان مازندران، در این پژوهش به بررسی دلایل رواج گنج‌یابی در ایران و به‌ویژه مازندران می‌پردازیم. در کنار بررسی این مسئله، پرسش اصلی‌مان این است که چرا علی‌رغم باورمندی گسترده به وجود گنج در میان مازندرانی‌ها، تنها شمار اندکی از آن‌ها به حفاری و جست‌وجوی گنج می‌پردازند؟ به سخن دیگر، این حفاران دارای چه ویژگی‌هایی هستند که دیگر افراد متعلق به طبقه اجتماعی و اقتصادی آن‌ها، این ویژگی‌ها را ندارند؟ برای دست‌یابی به داده‌ها و اطلاعات لازم، به جز بررسی اسناد و مدارک تاریخی، با ۲۵ نفر از نقاط مختلف مازندران که باور به وجود گنج در این استان دارند و برخی از آن‌ها سابقه حفاری غیرمجاز هم داشته‌اند، مصاحبه انجام شد تا به اشباع نظری رسیدیم. این داده‌ها با نظریه «کج‌رفتاری» «مرتن» و «پیوند افتراقی» «سادرلند» و «کرسی» تحلیل شد که بر پایه آن، گستردگی باور به وجود گنج و تمایل به گنج‌یابی در دوران کنونی، اغلب زاییده نبود چشم‌انداز روشن برای دسترسی به فرصت‌های اقتصادی مناسب است که باعث می‌شود افراد، از طریق رفتارهای نابهنجار هم‌چون گنج‌یابی، شانس خود را بی‌آزمایند. در این میان، گروهی که بیش‌ترین ارتباط را با افراد حفار یا صفحات شبکه‌های اجتماعی که گنج‌یابی را تبلیغ می‌کنند، داشته باشند، بیش از سایرین احتمال دارد که به حفاری روی آورند.