Mendeley  

Zotero  

Akhavan Aghdam N. (2026). A Study of the Iconographic Patterns of Anāhitā: From Avestan Descriptions to Visual Representations. Athar. 48(1), 7-28. doi:10.61882/Athar.2171.2277.5
URL: http://athar.richt.ir/article-2-2171-fa.html

 آناهیتا ایزدبانویی مهم در باورهای ایران باستان است که قدمت او به پیش از زردشت می‌رسد. در اوستا یکی از سروده‌های مختص به ایزدان -آبان‌یشت- به او اختصاص دارد که در آنجا با شمایل انسانی توصیف می‌شود و همین به خلق ایماژی از او در ذهن خواننده کمک می‌کند؛ اما در عین‌حال تقریباً انتساب اغلب تصاویر به‌جا مانده در آثار هنری و معماری آن دوران به این ایزدبانو محل شک و تردید است. به‌نظر می‌رسد درخصوص تجسم‌بخشی این ایزدبانو ارتباط چندانی میان متن و تصاویر به‌جا مانده نمی‌توان یافت. این پژوهش درنظر دارد شمایل آناهیتا را در رسانه‌های مختلف تصویری مورد بررسی قرار دهد و با بررسی شباهت‌ها و تفاوت‌های میان آن‌ها و هم‌چنین مطابقت با متن مکتوب امکان دریافت الگوی شمایل‌نگاری این ایزدبانو را مطالعه نماید. پرسش این پژوهش میزان تطبیق شمایل تصویری و متنی آناهیتا با هم بوده و دریافت این نکته که کدام رسانۀ تصویری به متن وفادارتر مانده است و بررسی امکان دسترسی به الگویی در خلق شمایل تصویری آناهیتا. هدف دستیابی به روش و شیوه‌ای است که در خلق این ایماژها از آن تبعیت شده و نیز بررسی تطبیقی شمایل این ایزدبانو در متن و تصویر. این جستار در جهت نیل به اهداف خود از روش توصیفی و تحلیلی با رویکرد شمایل‌نگاری پانوفسکی بهره می‌برد. داده‌ها ازطریق مطالعۀ کتابخانه‌ای و مشاهده مورد بررسی قرار می‌گیرند. باتوجه به مطالعۀ انجام‌شده به‌نظر می‌رسد میزان مطابقت متن و تصویر در خلق شمایل تصویری آناهیتا اندک است و آن‌چه نیز در بین این دو مطابقت دارد بیشتر همان ویژگی‌هایی است که در آفرینش تصویری شاهان و منسوبان آنان استفاده می‌شده است؛ افزون‌بر این، خالقان این شمایل‌ها از هیچ الگوی یکسانی، در آفرینش تصویری این ایزدبانو بهره نبرده‌اند.