Mendeley  

Zotero  

Sajadi A. (2026). Re-identification of Falak-ol-Aflak Castle Based on Archaeological Excavations and Architectural Features. Athar. 48(1), 29-56. doi:10.61882/Athar.2085.1766.14
URL: http://athar.richt.ir/article-2-2085-fa.html

کهن‌دژ قلعۀ فلک‌الافلاک بر فراز صخره‌ای طبیعی در مرکز درۀ خرم‌آباد ساخته‌شده است. این دژ کهن با تاریخی پر فرازونشیب، بارها تخریب و بازسازی شده است. بخش‌های بسیار کهن آن از میان‌رفته و کالبد آن‌، چنان دگرگون‌شده که بازشناسی آن بدون درنظر گرفتن مطالعات باستان‌شناسی غیرممکن می‌نماید. آن‌چه درخصوص این بنا به رشتۀ تحریر درآمده، عمدتاً براساس اشارات کوتاه تاریخی و یا توصیفات تکراری وضع موجود آن است. بر این‌اساس در این پژوهش با اتکاء به کاوش‌های باستان‌شناسی و به تبیین یافته‌های حاصل از کاوش و لایه‌نگاری به بازشناخت نحوۀ تکوین و پویایی ساختاری این مجموعه و به شیوۀ توصیفی-تحلیلی پرداخته و سه پرسش کلیدی را پیگیری می‌کند: الف) نحوۀ شکل‌گیری کالبد اولیه بنا برروی عرصۀ صخره به چه صورت انجام پذیرفته است؟ ب) اجزا و فضاهای ساختمانی و الگوی گسترش آن چگونه بوده است؟ ج) نظام تأمین و توزیع آب و دفع پساب آن برچه اساسی عمل می‌کرده است؟ یافته‌های پژوهش نشان داده است که بنا در طول تاریخ و به فراخور زمان، دستخوش تغییرات کالبدی پیاپی شده است. در همین‌راستا، به‌منظور هم‌ترازسازی بخش‌های جنوبی با عرصۀ مرتفع شمالی (متناسب با عارضۀ صخره)، با ایجاد دیواره، بستر مسطحی برای ساخت قلعه فراهم شده است؛ هم‌چنین یافته از سیستم مهندسیِ دقیق و پیچیده‌ای برای تأمین و توزیع آب و دفع پساب در این قلعه حکایت دارد.