دوره 45، شماره 104 - ( 2-1403 )
جلد 45 شماره 104 صفحات 53-29 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Rahimnia R, Yeilaghbeigi A M. (2024). From Large Square (Meidān-e-Bözörg) to Baladīye Square (Meidān-e-Baladīyeh);
Rereading physical-functional developments in the main square of Rasht city. Athar. 45(104), 29-53. doi:10.22034/45.1.27
URL: http://athar.richt.ir/article-2-1821-fa.html
URL: http://athar.richt.ir/article-2-1821-fa.html
رحیم نیا رضا، ییلاقبیگی امیرمهدی.(1403). از میدان بزرگ تا میدان بلدیه؛
بازخوانی تحولات کالبدی-عملکردی در میدان اصلی شهر رشت فصلنامه علمی اثر 45 (104) :53-29 10.22034/45.1.27
1- استادیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران ، Rahimnia@Arc.ikiu.ac.ir
2- دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران
2- دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران
چکیده: (5686 مشاهده)
فضاهای عمومی از اجزای ثابت در ساختار شهرهاست و میدان های شهری یکی از نمونه های آنها هستند. میدان هایی که میتوانند روایت کننده سیر تحولات و تغییرات در یک شهر نیز باشند. میدان اصلی شهر رشت نیز دارای همین ویژگی است و بازخوانی شرایط آن میتواند وجوه جدیدی را از سابقه تاریخی شهر رشت ارائه نماید. این میدان که از نظر مکانی قرابتهایی با مکان میدان شهرداری فعلی دارد موضوع اصلی این مطالعه است. در نگاه اول و در اذهان اغلب مردم این طور تداعی شده که مبدأ پیدایش میدان شهرداری - با توجه به سبک ساختمان های قرار گرفته در آن - مربوط به دوره پهلوی اول است. اصلی ترین دلیل این تصور تخریب عناصر کالبدی و فضایی محدوده مرکزی شهر در سال های پایانی دوره قاجار و بهویژه دوره پهلوی اول بوده است. این تغییر و تحولات تا حدی است که نشانه ای از بناهای دوره های پیشین غیر از اشارات مندرج در کتب تاریخی، نقشه ها، تصاویر تاریخی و نیز سفرنامه ها وجود ندارد. تغییرات و تحولات کالبدی و عملکردی در آثاری مثل آرامگاه استاد ابوجعفر، عمارات دیوانی رشت، تکیه دولت، نقاره خانه و دارالاماره صفوی برخی از موارد قابل اشاره هستند. با این توضیح بررسی و بازخوانی سیر تحولات تاریخی و نظام کالبدی و عملکردی میدان اصلی شهر رشت هدف و ساختار کلی این مطالعه را شکل داده است. در این مقاله سعی شده با بررسی و تحلیل اسناد و مدارک تاریخی و توصیفات سیاحانی که از این میدان دیدن کرده اند، تصویری از وضعیت میدان در دوره های مختلف (علی الخصوص دوره ایلخانی، تیموری و صفوی) ارائه شود. این مطالعه با روش تفسیری-تاریخی به تحلیل تشریحی از رخدادها و توصیفات میدان پرداخته است. در نسبت با وضعیت امروز و در نظام کالبدی، ساخت عمارت هایی با معماری نئوکلاسیک و محدود شدن دسترسی ها و در بحث عملکردی نیز حذف کلی عملکرد مذهبی (تخریب آرامگاه استاد ابوجعفر و عمارت های تکیه دولت و نقارهخانه) از مواردی است که وضعیت اصیل محدوده را دچار تغییر کرده اند.
نوع مطالعه: مقاله پژوهشی |
موضوع مقاله:
تاریخ معماری و شهرسازی
دریافت: 1402/11/5 | پذیرش: 1403/2/26 | انتشار: 1403/9/1
دریافت: 1402/11/5 | پذیرش: 1403/2/26 | انتشار: 1403/9/1
فهرست منابع
1. ابراهیمی، محمد حسن (1388). میدان، فضاهای تعریف نشده شهرهای ایرانی. نشریه هویت شهر، 107-120.
2. اعتمادلسلطنه، محمدحسن خان (1367). مراه البلدان. به کوشش عبدالحسین نوائی و میرهاشم محدث. تهران: دانشگاه تهران.
3. افتخاری، یوسف و زیاری، مانی (1398). سکه در گیلان. رشت: انتشارات فرهنگ ایلیا.
4. باقری، سیده راحله و حبیبی، سید محسن (1397). بازخوانی اصول اندیشهها و نمودهای سنت شهرسازی در عهد صفوی در مرکز تاریخی شهر (از شکل گیری تا دوره صفویه). معماری و شهرسازی ایران در گذار آثار و اندیشه ها. قزوین: دانشگاه آزاد اسلامی قزوین.
5. باقری، سید راحله (1397). بازخوانی میدان تاریخی شهر صفوی مبتنیبر رویکرد بازآفرینی فرهنگ مبنا (نمونه موردی: سبزه میدان رشت). پایاننامه کارشناسی ارشد. قزوین: دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین.
6. بهلر، الکساندر (1398). سفرنامه بهلر به گیلان و مازندران. به کوشش محمد خزاعی. تهران: انتشارات خانه تاریخ و تصویر ابریشمی.
7. پوراحمد، احمد؛ کهکی، فاطمه و سجودی، مریم (1401). تحلیل نقش حیات شبانه در ارتقای سرزندگی فضاهای شهری (مطالعه موردی میدان شهرداری شهر رشت). فصلنامه علمی پژوهش و برنامهریزی شهری، 13(49). 63-76.
8. توسلی، محمود و بنیادی، ناصر (1371). طراحی فضاهای شهری. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.
9. جهدی، نوید؛ فتحی، میلاد و شکاری نیری، جواد (1401). واکاوی تغییرات فضایی-کالبدی میدانهای شهری در شهرهای اسلامی؛ نمونههای مطالعاتی: میدانهای شهدای بیروت، مرجه دمشق و تقسیم استانبول. نشریه تخصصی مطالعات فضا و مکان. 1 (1). 5-18.
10. حبیبی، سید محسن و اهری، زهرا (1391). مکتب اصفهان زبان طراحی شهری در شهرهای کهن. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
11. حبیبی، سید محسن و سیدبرنجی، سیده کهربا (1395). رابطه بین خاطرهانگیزی و مشارکت اجتماعی در بازآفرینی هویت شهری، نمونه موردی: میدان شهرداری رشت. معماری و شهرسازی آرمانشهر. 9 (17). 329-342.
12. حناچی، پیروز و نژاد ابراهیمی سردرود، احد (1398). بازخوانی میدان صاحبآباد از روی تصاویر شاردن و مطراقچی براساس متون تاریخی (از شکلگیری تا دوره صفویه). شماره 25، 35-44.
13. رابینو، یاسنت لوئی (1374). ولایات دارالمرز ایران: گیلان. ترجمه جعفر خمامیزاده. رشت: انتشارات طاعتی.
14. رحیمنیا، رضا و شهابینژاد، علی (1400). میدان سعادت (سعادت آباد)، میدان بزرگ قزوین صفوی، بازخوانی تحولات تاریخی در دوره صفوی و قاجار. فصلنامه پژوهش های معماری اسلامی، 23-43.
15. روملو، حسن بیگ (1357). احسن التواریخ. به کوشش عبدالحسین نوایی. تهران: انتشارات بابک
16. ستوده، منوچهر (مصحح) (1362). حدودالعالم من المشرق الی المغرب. تهران: کتابخانه طهوری.
17. ستوده، منوچهر (1374). از آستارا تا استارباد. تهران: انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
18. سرتیپپور، جهانگیر (1371). نام ها و نامدارهای گیلان. رشت: گیلان.
19. سفردوست، احمد (1384). در جستجوی هویت شهری. رشت: سازمان عمران و بهسازی شهری.
20. سلطانزاده، حسین (1385). فضاهای شهری در بافتهای تاریخی ایران. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی با همکاری شهرداری تهران.
21. شکاری نیری، جواد (1384). یافتههایی از طرح شنب غازان پدیده شهری عصر ایلخانی. مجله هنرهای زیبا، 73-80.
22. شهابینژاد، علی (1398). سیر شکل گیری میدان نقش جهان اصفهان. مطالعات معماری ایران، 113-131.
23. ظهیرالدوله، علی بن محمد ناصر (1395). سفرنامه ظهیرالدوله همراه مظفرالدین شاه به فرنگستان. تهران: نشر مستوفی.
24. عظیمی، ناصر (1396الف). تاریخ گیلان از ورود شاه عباس اول به گیلان تا پایان انقلاب جنگل. رشت: نشر فرهنگ ایلیا.
25. عظیمی، ناصر (1396ب). تاریخ گیلان از برآمدن سردار سپه تا سقوط رضا شاه. رشت: نشر فرهنگ ایلیا.
26. فخرایی، ابراهیم (2536). گیلان در جنبش مشروطیت. تهران: موسسه انتشارات فرانکلین.
27. فخرایی، ابراهیم (1354). گیلان در گذرگاه زمان. تهران: انتشارات جاویدان.
28. فراهانی، میرزا محمدحسین (1395). سفرنامه میرزا محمد حسین فراهانی. به کوشش فرشاد ابریشمی. تهران: انتشارات خانه تاریخ و تصویر ابریشمی.
29. فلامکی، محمد (1386). باززندهسازی بناها و شهرهای تاریخی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
30. فومنی گیلانی، عبدالفتاح (1349). تاریخ گیلان در وقایع سالهای 923 تا 1038 هجری قمری. به تصحیح منوچهر ستوده. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران
31. قاشانی، ابوالقاسم عبدالله بن محمد (1348). تاریخ الجایتو. به اهتمام مهین همبلی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
32. قبادیان، وحید و رضایی، محمود (1392). نخستین میدان مدرن شهر تهران، بررسی دگردیسی تاریخی-فضایی میدانهای کهن تهران تا دوره مدرن. پژوهشهای جغرافیای انسانی. 45 (4). 177-196.
33. قربانی، ابوالفضل و دانشپور، سید عبدالهادی (1398). تحلیل بصری سازههای تاقی در منظر میدانهای تاریخی ایران با تأکید بر میدانهای دوران صفوی و قاجاری. پژوهشهای معماری اسلامی. 7 (25). 21-47.
34. کریر، راب. (1383). فضای شهری. ترجمه خسرو هاشمینژاد. اصفهان: نشر خاک.
35. کردبچه، مهین (1369). سفرنامه آدام الئاروس. تهران: شرکت کتاب برای همه.
36. کیانی، مصطفی و پورعلی، مصطفی (1389). بازشناسی مکان مطالعه موردی: میدان شهرداری رشت. نامه معماری وشهرسازی، 73-59.
37. گرگانی دشته، شاهین و مرتضایی، محمد (1402). میدان در عصر تیموری: پژوهشی در ساختار میدانهای شهری و مجموعههای معماری مرتبط با آن در قرون هشتم و نهم هجری. پژوهشنامه خراسان بزرگ. 14 (53). 23-42.
38. متدین، حشمتالله، آقابزرگ، نرگس (1393). زیباییشناسی میدان ایرانی، تحلیل کالبدی میدانهای تاریخی ایران. منظر. 26. 18-23.
39. مرعشی، میرظهیرالدین سید نصرالدین (1364). تاریخ گیلان و دیلمستان. با تصحیح منوچهر ستوده. تهران: انتشارات اطلاعات
40. معصومی اشکوری، سید حسن (1375). دیدگاه تاریخی در شهرشناسی شهرهای گیلان، مجموعه مقالات اولین سمینار بررسی فرهنگ و ادبیات گیلان. رشت: انتشارات دانشکده علوم انسانی
41. ناصرالدین شاه قاجار (1397). روزنامه خاطرات ناصرالدینشاه قاجار. به کوشش سعید عبدامین. تهران: انتشارات سخن.
42. نژادستاری، سعیده. (1390). نقش میدانهای شهری و بررسی عواقب ناشی از تنزل جایگاه آن در شهرهای امروز با تأکید بر شهرهای ایرانی. مطالعات شهر ایرانی اسلامی. 1 (3). 57- 70.
43. نقیزاده، محمد. (1385). تأملی در روند دگرگونی میدان در شهرهای ایرانی. هنرهای زیبا. 11 (25). 15-24.
44. نیکویه، محمود (1378). تاریخچه بلدیه رشت (از مشروطه تا 1320). رشت: نشر فرهنگ ایلیا.
45. نوراللهی، رقیه و رازقی، علیرضا (1401). باززندهسازی میدان درب خانه دیوانی رشت مبتنی بر تحولات تاریخی در آن. فصلنامه تخصصی معماری مرمت و شهرسازی رف. 1(3). 4-24.
46. نوراللهی، رقیه (1396). طرح احیای میدان دربخانه دیوانی رشت مبتنیبر ریختشناسی کالبدی و کارکردی. پایاننامه کارشناسی ارشد رشته مرمت و احیا بناها و بافتهای تاریخی. تهران: دانشگاه هنر.
47. نوزاد، رضا (1390). گیلان در وقایع اتفاقیه. رشت: گیلکان.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |