1- استادیار زبان و ادبیات فارسی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ، d.zolfaghari@richt.ir
2- استادیار گروه متون دوران اسلامی پژوهشگاه میراث فرهنگی
چکیده: (1562 مشاهده)
زبان فارسی در شبهقارۀ هند طی سدههای متمادی نهفقط زبان ادب، بلکه زبان دین، معرفت و آیین نیز بوده است. یکی از مهمترین عوامل تداوم و نفوذ این زبان در منطقه، گسترش عرفان و تصوف و حضور سلسلههای صوفی مانند چشتیه و قادریه بوده که در سراسر پاکستان امروز نیز نفوذ معنوی و فرهنگی دارند. پژوهش حاضر بر آن است تا با تحلیل محتوای کتیبههای آرامگاه و مسجد پیر مهرعلیشاه گیلانی در منطقه گولرهشریف پاکستان، جلوهای از حیات زبانی و فرهنگی شعر فارسی را در فضای آیینی معاصر نشان دهد. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعۀ میدانی، بررسی متنی، و ارجاع نسخهشناسانه است. در این مجموعه، بیش از پنجاه کتیبه فارسی وجود دارد که در بیشتر آنها، ساختاری سهلایه (آیۀ قرآن، حدیث نبوی، و بیت یا ابیات فارسی) مشاهده میشود. از میان آنها ده نمونه بهصورت گزینشی و با تکیه بر تنوع محتوایی و سبکی تحلیل شدهاند.
نتایج تحقیق نشان میدهد که شعر فارسی در این کتیبهها، نهتنها بهعنوان عنصر تزیینی، بلکه بهمنزلۀ حامل معنا، رابط میان متن مقدس و تجربه عرفانی، و زبان فهم دینی بهکار رفته است. مضمونهایی چون توحید، تقوا، بیعت، ولایت، صبر، شهادت، علم شهودی و وحدت افعال الهی در پیوند آیات، احادیث و اشعار، بیانگر حضور زنده و تداوم سنتی دیرپا در بافت زبانی و معنایی فضاهای مقدس است. این کتیبهها، در کنار کاربرد آیینی، سندی زنده از تداوم فرهنگی زبان فارسی در سرزمین پاکستاناند.
نوع مطالعه:
مقاله پژوهشی |
موضوع مقاله:
میراث ایران دریافت: 1404/7/9 | پذیرش: 1404/11/8 | انتشار: 1405/1/1