Athar

fa حیات شعر فارسی در کتیبه‌های معاصر پاکستان؛ مطالعه موردی آرامگاه پیر مهرعلی‌شاه گیلانی The Life of Persian Poetry in Contemporary Pakistani Inscriptions: A Case Study of the Tomb of Pir Mehr Ali Shah Gilani زبان فارسی در شبه‌قارۀ هند طی سده‌های متمادی نه‌فقط زبان ادب، بلکه زبان دین، معرفت و آیین نیز بوده است. یکی از مهم‌ترین عوامل تداوم و نفوذ این زبان در منطقه، گسترش عرفان و تصوف و حضور سلسله‌های صوفی مانند چشتیه و قادریه بوده که در سراسر پاکستان امروز نیز نفوذ معنوی و فرهنگی دارند. پژوهش حاضر بر آن است تا با تحلیل محتوای کتیبه‌های آرامگاه و مسجد پیر مهرعلی‌شاه گیلانی در منطقه گولره‌شریف پاکستان، جلوه‌ای از حیات زبانی و فرهنگی شعر فارسی را در فضای آیینی معاصر نشان دهد. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعۀ میدانی، بررسی متنی، و ارجاع نسخه‌شناسانه است. در این مجموعه، بیش از پنجاه کتیبه فارسی وجود دارد که در بیشتر آن‌ها، ساختاری سه‌لایه (آیۀ قرآن، حدیث نبوی، و بیت یا ابیات فارسی) مشاهده می‌شود. از میان آن‌ها ده نمونه به‌صورت گزینشی و با تکیه بر تنوع محتوایی و سبکی تحلیل شده‌اند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که شعر فارسی در این کتیبه‌ها، نه‌تنها به‌عنوان عنصر تزیینی، بلکه به‌منزلۀ حامل معنا، رابط میان متن مقدس و تجربه عرفانی، و زبان فهم دینی به‌کار رفته است. مضمون‌هایی چون توحید، تقوا، بیعت، ولایت، صبر، شهادت، علم شهودی و وحدت افعال الهی در پیوند آیات، احادیث و اشعار، بیانگر حضور زنده و تداوم سنتی دیرپا در بافت زبانی و معنایی فضاهای مقدس است. این کتیبه‌ها، در کنار کاربرد آیینی، سندی زنده از تداوم فرهنگی زبان فارسی در سرزمین پاکستان‌اند.   For centuries, Persian has served not only as a literary language in the Indian subcontinent, but also as a medium of religious, mystical, and ritual expression. Among the most influential factors in the spread and continuity of Persian in the region has been the presence of Sufism and mystical orders—such as the Chishti and Qadiri orders—whose teachings, prayers, and spiritual texts were predominantly conveyed in Persian. This study investigates the textual and cultural vitality of Persian poetry in the inscriptions of the shrine and mosque complex of Pir Mehr Ali Shah Gilani in Golra Sharif, Pakistan. Based on a descriptive-analytical method and drawing on field observation, textual reading, and manuscript-based referencing, the research examines over fifty Persian inscriptions, selecting ten for close analysis due to their thematic and stylistic richness. The findings reveal that Persian poetry in these inscriptions functions not as mere ornamentation, but as a bridge between sacred texts and mystical experience, playing a meaningful role in religious expression. Most inscriptions follow a tripartite structure—Qur’anic verse, prophetic ḥadīth, and Persian poetry—that conveys themes such as divine unity, spiritual authority, patience, martyrdom, esoteric knowledge, and the unity of divine action. These inscriptions serve not only as devotional texts, but also as living evidence of the enduring cultural and spiritual presence of the Persian language in Pakistan’s sacred spaces.   پاکستان,پیر مهرعلی‌شاه,زبان فارسی,شعر فارسی,کتیبه‌نگاری Persian language,Persian poetry,epigraphy,mysticism,Pir Meher Ali Shah 0 0 http://athar.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-3744-5&slc_lang=fa&sid=2 Dariush Zolfaghari داریوش ذوالفقاری d.zolfaghari@richt.ir Yes Assistant Professor of Persian Language and Literature, Research Institute of Cultural Heritage and Tourism, Tehran, Iran استادیار زبان و ادبیات فارسی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، Morteza Rezvanfar مرتضی رضوانمفر m.rezvanfar@richt.ir No Assistant Professor, Department of Islamic Era Texts, Research Institute of Cultural Heritage استادیار گروه متون دوران اسلامی پژوهشگاه میراث فرهنگی