دوره 45، شماره 104 - ( 2-1403 )
جلد 45 شماره 104 صفحات 120-101 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Zolfagharzadeh H, Yousefi N. (2024). Visual Manifestation of the Architect’s Standing as an Artist in the Inscriptions of the Safavid Period. Athar. 45(104), 101-120. doi:10.22034/45.1.89
URL: http://athar.richt.ir/article-2-1835-fa.html
URL: http://athar.richt.ir/article-2-1835-fa.html
ذوالفقارزاده حسن، یوسفی نگار.(1403). تجلی بصری جایگاه معمار بهمثابه هنرمند در کتیبهنگاری دوره صفوی فصلنامه علمی اثر 45 (104) :120-101 10.22034/45.1.89
1- دانشیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران ، hzolfagharzadeh@yahoo.com
2- دانشجوی دکتری، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران
2- دانشجوی دکتری، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران
چکیده: (3574 مشاهده)
تاریخ معماری امری چندبعدی است و برای شناخت صحیح آن لازم است جنبههای گوناگونش بررسی و تحلیل شود. یکی از زمینههای مطرح در این حوزه شخص معمار و جایگاه او در دورههای مختلف است. دورۀ صفویه بهسبب تحولاتش مقطع مهمی در تاریخ معماری ایران است که در آن نسبت به دورههای پیشتر معمارانِ شناحتهشدۀ بیشتری مطرح شدند و نیز نوعی از تاریخ هنر با محور نام هنرمندان در این دوره پدید آمد. توجه بیشتری که در این عصر به هنرمندان در نوشتههای تاریخ هنر بهوجود آمد این سؤال را پیش میآورد که این افزایش توجه در آثار معماران چه بازتابی داشته است؟ آنچه در این آثار بیشاز هرچیز میتواند نمایانگر این امر باشد، کتیبههای حاوی نام معماران است که همانند صحنهای جایگاه معمار بهمثابه یک هنرمند را نمایش میدهند. بهاینترتیب هدف پژوهش حاضر بررسی جایگاه معماران در دوره صفوی ازجهت جلوه بصری آن در کتیبههای معماری با تمرکز بر کتیبههای حاوی نام معماران است. این پژوهش از نوع کیفی و با شیوه تحلیل محتوا انجام شده است. دادههای آن نیز با شیوه اسنادی گردآوری شدهاند. بررسی حضور نام معماران در کتیبههای دورۀ صفوی و در قیاس با پیشاز آن روشن میسازد که تغییر در محل قرارگیری و محتوای آنها شامل نحوه نام بردن از معمار و نوع صفاتِ استفادهشده برای او و همراهی اسامی شاهان و حامیان حکومتی تغییرات عمده در نمونههای بررسیشده است که افزایش جایگاه معمار را همگام با آغاز تاریخنویسی هنر و پرداختن بیشتر به هنرمندان در نوشتهها نشان میدهد.
نوع مطالعه: مقاله پژوهشی |
موضوع مقاله:
تاریخ معماری
دریافت: 1402/9/19 | پذیرش: 1403/5/3 | انتشار: 1403/9/15
دریافت: 1402/9/19 | پذیرش: 1403/5/3 | انتشار: 1403/9/15
فهرست منابع
1. - آقاداودی، محیالدین، و زکریاییکرمانی، ایمان(1396). تحلیل مضامین و کارکردهای کتیبههای مدارس عصر صفویه اصفهان، نمونه موردی: مسجد- مدرسه چهارباغ. هنر اسلامی، 13(26)، 191-166.Doi: 10.22034/ias.2017.101021
2. - استروناخ، دیوید، و یانگ، کایلر(1348). سه آرامگاه برجی از دوران سلجوقی (ترجمه مجید ورهرام). بررسیهای تاریخی، 4(5 و 6)، 398-335.
3. - اسدپور، علی، و صادقی، شهابالدین(1400). پژوهشی پیرامون وصف معمار در هفتپیکر نظامی. هنر و تمدن شرق، 9(31)، 50-41. Doi: 10.22034/jaco.2021.270477.1183
4. - اسکندربیگ منشی(1382). تاریخ عالمآرای عباسی (جلد دوم، تنظیم ایرج افشار). تهران: امیرکبیر.
5. - افشار، حمید(1397). ساختارهای اجتماعی، مهمترین عامل شکلگیری برجهای خرقان (نگاه موردی؛ چرایی نبودن القاب برای سازندگان برجها). پژوهشهای باستانشناسی ایران، 8(18)، 156-141. Doi: 10.22084/nbsh.2017.13398.1585
6. - اقتداری، احمد(1353). دیار شهریاران (جلد نخستین آثار و بناهای تاریخی خوزستان). تهران: انجمن آثار ملی.
7. - الهیزاده، محمدحسن، محمددوست لشکامی، کبری، و نجفزاده، علی(1393). بررسی محتوایی کتیبههای مساجد خراسان در عهد تیموری. خراسان بزرگ، 5(17)، 118-99.
8. - بلر، شیلا اس.(1394). نخستین کتیبهها در معماری دوران اسلامی ایرانزمین (ترجمه مهدی گلچین عارفی). تهران: متن.
9. - بهپور، باوند(1384). کتیبهنگاری در دوره قاجار (بررسی کتیبههای 8 بنای دوره قاجاریه در شیراز و اصفهان). هنرهای زیبا، (22)، 92-83.
10. - پیشوایی، حمیدرضا، و اهری، زهرا(1401). معمارباشیهای دربار ناصری (1264-1313ق). صفه، 32(4)، 125-107. Doi: 10.52547/sofeh.32.4.107
11. - جمالالدین، غلامرضا، و صالحی کاخکی، احمد(1396). جایگاه و شأن اجتماعی معمار (مهندس) در دوران ایلخانی و تیموری. نامه معماری و شهرسازی، 9(18)، 132-117. Doi: 10.30480/aup.2017.515
12. - جوادی، شهره(1387). بررسی و تحلیل تزیینات معماری در «مجموعه گنجعلیخان» شاهکاری از هنر عصر صفوی در کرمان. باغ نظر، 5(9)، 50-35.
13. - حاجیقاسمی، کامبیز(1394-1375). گنجنامه: فرهنگ آثار معماری اسلامی ایران (جلد 20-1). تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
14. - حسینی، هاشم(1380). بررسی کتیبههای مجموعه آستان قدس رضوی در دوره صفوی [پایاننامه منتشرنشده کارشناسیارشد باستانشناسی گرایش اسلامی]. دانشگاه تربیت مدرس.
15. - خسروی بیژائم، فرهاد(1395). پیدایش کتیبهنگاری نستعلیق در تزیینات معماری دوره تیموری ایران و سیر تحول آن در دور صفوی [رساله منتشرنشده دکتری تخصصی پژوهش هنر]. دانشگاه هنر اصفهان.
16. - خواندمیر، غیاثالدین بن همامالدین(1333). تاریخ حبیبالسیر فی اخبار افراد بشر. تهران: خیام.
17. - داناییفر، مطهره(1392). جستجوی مقولههای معماری برهه گذار (از دوره ساسانیان به دوران اسلامی): با تکیه بر مقوله آبادانی [پایاننامه منتشرنشده کارشناسیارشد مطالعات معماری ایران]. دانشگاه شهید بهشتی.
18. - دولتشاه سمرقندی(1382). تذکرهالشعراء (تصحیح ادوارد براون). تهران: اساطیر.
19. - دهخدا، علیاکبر(1372). لغتنامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران. https://dehkhoda.ut.ac.ir.
20. - رحیمنیا، رضا، زمانیفرد، علی، و قرائتی، مهران(1396). بررسی تاریخی و تبیین جایگاه حرفهای و نقش معماران سنتی در فرایند تحولات معماری و مرمت با تکیه بر منابع مکتوب. مرمت و معماری ایران، 7(13)، 34-19.
21. - رویمر، ه. ر.(1388). دوره صفویان (ترجمه یعقوب آژند). در تاریخ ایران (دوره صفویان)/ پژوهش در دانشگاه کمبریج (چاپ چهارم، 160-7). تهران: جامی.
22. - زارعی، هانی، و رازانی، مهدی(1399). همخوانی محتوای کتیبه با محل قرارگیری آن در معماری اسلامی (مقایسه تطبیقی مدرسه خان، مساجد مشیرالملک و نصیرالملک شیراز). پژوهشهای باستانشناسی ایران، 10(26)، 188-163. Doi: 10.22084/nbsh.2020.18228.1884
23. - ساممیرزا صفوی(بیتا). تذکره تحفه سامی (تصحیح رکنالدین همایونفرخ). تهران: علمی.
24. - سلطانی، سینا، و قاسمی، لیلا(1401). نامهای از زبان یک معمار: آگاهیهای تازه درباره استاد علیاکبر اصفهانی. گلستان هنر، 7(1)، 92-79.
25. - شراهی، اسماعیل(1392). بررسی معماری آرامگاهی شیعی تفرش از دوره ایلخانی تا پایان دوره صفوی (با تأکید بر بناهایی با گنبدهای شلجمی و کلاهخودی) [پایاننامه منتشرنشده کارشناسیارشد باستانشناسی دوره اسلامی]. دانشگاه تربیت مدرس.
26. - فلسفی، نصرالله(1353). زندگانی شاه عباس اول (جلد سوم، چاپ سوم). تهران: دانشگاه تهران.
27. - فیضقمی، عباس(1350). گنجینه آثار قم (جلد دوم). قم: مهر استوار.
28. - قوچانی، عبدالله(1381). هدیه شاهصفی به معمار مسجد شاه اصفهان. اثر، 24(35)، 230-222.
29. - قیومی بیدهندی، مهرداد، و گلدار، فاطمه(1394). تاریخ هنر بر محور هنرمند در دو جهان؛ بدایت تاریخ هنر در مغربزمین و ایرانزمین. مطالعات تطبیقی هنر، 5 (9)، 12- 1.
30. - قیومی بیدهندی، مهرداد، و گلشن، زهرا(1398). تاریخ مفهومی مهندس در نیمه نخست دوره قاجاریان. صفه، 29(4)، 139-127. Doi: 10.29252/soffeh.29.4.127
31. - کاخانی، احسان(1399). عمارت از برای ویرانی: دو روایت متفاوت درباره جایگاه معمار و معماری در کتاب احیاء علومالدین غزالی. مرمت و معماری ایران، 10(23)، 48-35. Doi: mmi.2.23.35/10.29252
32. - کریمی، بهمن(1327). راهنمای آثار تاریخی شیراز. تهران: چاپخانه بانک ملی ایران.
33. - گدار، آندره، و همکاران(1371). آثار ایران (جلد 4-3) (ترجمه ابوالحسن سروقدمقدم). مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
34. - گرایلی، فریدون(1374). نیشابور شهر فیروزه. خاوران.
35. - گلچین عارفی، مهدی(1388). استاد قوامالدین شیرازی معمار افسانه. گلستان هنر، 5(2)، 85-79.
36. - ماهرالنقش، محمود(1376). معماری مسجد حکیم. تهران: سروش.
37. - مخلصی، محمدعلی(1369). جغرافیای تاریخی سلطانیه (چاپ دوم). چاپخانه عرفان.
38. - مشکوتی، نصرتالله(1345). فهرست بناهای تاریخی و اماکن باستانی ایران. تهران: وزارت فرهنگ و هنر.
39. - مکچسنی، رابرت دی.(1385). چهار منبع دربارۀ ساختههای شاه عباس در اصفهان (ترجمۀ مهرداد قیومی بیدهندی). گلستان هنر، (6)، 75- 46.
40. - منجمیزدی، جلالالدین محمد(1366). تاریخ عباسی یا روزنامه ملاجلال (بهکوشش سیفالله وحیدنیا). تهران: وحید.
41. - منشی قمی، میر احمد(1352). گلستان هنر (تصحیح احمد سهیلی خوانساری). انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
42. - نصرآبادی، محمدطاهر(1378). تذکره نصرآبادی (جلد اول). تهران: اساطیر.
43. - واله داغستانی، علیقلی خان(1390). تذکره ریاضالشعراء (تصحیح ابوالقاسم رادفر و گیتا اشیدری). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
44. - ویلبر، دانلد(1387). قوامالدین شیرازی معمار دوره تیموریان (ترجمه هدیه نوربخش). گلستان هنر، (13)، 83-74.
45. - هنرفر، لطفالله(1350). گنجینه آثار تاریخی اصفهان: آثار باستانی و الواح و کتیبههای تاریخی در استان اصفهان (چاپ دوم). اصفهان: کتابفروشی ثقفی.
46. - هیلنبراند، رابرت(۱۳۸۸). معماری ایران در دوره صفویان (ترجمه یعقوب آژند). در تاریخ ایران (دوره صفویان)/ پژوهش در دانشگاه کمبریج (چاپ چهارم، 495-403). تهران: جامی.
47. - یاری، شهرام(1395). جایگاه اجتماعی معمار و شأن معماری در دوره صفوی و قاجار بر پایه متون [پایاننامه منتشرنشده کارشناسیارشد مطالعات معماری ایران]. دانشگاه هنر اصفهان.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |