طراحی مدل یکپارچۀ ظرفیت‌سازی برای مدیریت بحران میراث‌فرهنگی در ایران: رویکردی مبتنی‌بر تحلیل سه‌سطحی

علیمیرزایی, فاطمه

doi:10.61882/Athar.2625.2054

EN FA

دوره 46، شماره 110 - ( 10-1404 ) جلد 46 شماره 110 صفحات 130-107 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61882/Athar.2625.2054

Mendeley

Zotero

RefWorks

Alimirzaei F. (2025). Designing an Integrated Capacity-Building Model for Cultural Heritage Crisis Management in Iran: A Three-Level Analysis Approach. Athar. 46(110), 107-130. doi:10.61882/Athar.2625.2054
URL: http://athar.richt.ir/article-2-2054-fa.html

علیمیرزایی فاطمه.(1404). طراحی مدل یکپارچۀ ظرفیت‌سازی برای مدیریت بحران میراث‌فرهنگی در ایران: رویکردی مبتنی‌بر تحلیل سه‌سطحی فصلنامه علمی اثر 46 (110) :130-107 10.61882/Athar.2625.2054

URL: http://athar.richt.ir/article-2-2054-fa.html

طراحی مدل یکپارچۀ ظرفیت‌سازی برای مدیریت بحران میراث‌فرهنگی در ایران: رویکردی مبتنی‌بر تحلیل سه‌سطحی

فاطمه علیمیرزایی^*

دکترای حفاظت و مرمت، کارشناس پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران. ، F.ALIMIRZAEI@RICHT.IR

چکیده: (1406 مشاهده)

میراث‌فرهنگی ایران به‌عنوان گنجینه‌ای بی‌بدیل از هویت و تمدن ملی، همواره در معرض تهدیدات ناشی از بحران‌های طبیعی و انسان‌ساخت قرار دارد. این پژوهش با هدف طراحی مدل یکپارچه ظرفیت‌سازی برای مدیریت بحران میراث‌فرهنگی در ایران انجام شده است. روش تحقیق از نوع آمیخته (کیفی-کمّی) بوده و داده‌ها از طریق مصاحبه با متخصصان، پرسشنامه و تحلیل اسناد گردآوری شدند. یافته‌ها نشان‌داد که سیستم مدیریت بحران میراث‌فرهنگی ایران با چالش‌های ساختاری عمیقی در سه سطح فردی (کمبود نیروی متخصص، ضعف آموزش)، سازمانی (نبود ساختار یکپارچه، مشکلات مالی) و اجتماعی (فقدان مشارکت مردمی، آگاهی پایین) مواجه است. مدل پیشنهادی ICCHRM در سه لایۀ «پیشگیری هوشمند»، «پاسخ یکپارچه» و «بازیابی تاب‌آور» و در سه سطح کلان، میانی و خُرد طراحی شده و هستۀ مرکزی آن یک سامانۀ هوشمند پایش و تصمیم‌یاری (ICCHRM-SOS) است. ارزیابی مدل با روش شبیه‌سازی مونت‌کارلو نشان‌داد که اجرای کامل مدل در بازۀ پنج ساله می‌تواند منجر به کاهش ۵۵% خسارات مالی، افزایش ۷۰% سرعت پاسخ‌گویی و بهبود ۸۰% رضایت ذی‌نفعان شود. تحلیل حساسیت نیز مؤثرترین مؤلفه‌های مدل را آموزش نیروی انسانی و راه‌اندازی سامانۀ پایش هوشمند شناسایی کرد. این مدل به‌عنوان نقشۀ راهی جامع و بومی می‌تواند تاب‌آوری سیستم مدیریت بحران میراث‌فرهنگی ایرآن‌را به‌طور معناداری ارتقاء بخشد. اجرای موفقیت‌آمیز این مدل نیازمند عزم ملی، برنامه‌ریزی دقیق و نظارت مستمر است.

واژه‌های کلیدی: مدیریت بحران، میراث‌فرهنگی، ظرفیت‌سازی، تاب‌آوری، مدل یکپارچه، ایران.

متن کامل [PDF 986 kb] (201 دریافت)

نوع مطالعه: مقاله پژوهشی | موضوع مقاله: پژوهش های مرتبط با میراث فرهنگی
دریافت: 1404/6/16 | پذیرش: 1404/8/10 | انتشار: 1404/10/1

فهرست منابع

1. - اسمعیلی‌سنگری، حسین؛ و عباس‌زاده، محمدجواد، (1403). «تبیین مدل مفهومی مدیریت بحران در بازارهای تاریخی با استفاده از روش تحقیق آمیخته (نمونه موردی: بازار تاریخی تبریز)». مدیریت بحران، 13(1): 22-37. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23453915.1403.13.1.2.3

2. - انیسی، علیرضا؛ و زاغیان، محمدعلی، (1403). «برنامه‌ریزی مدیریت بحران زلزله در بافت‌های تاریخی با رویکرد توانمندسازی (مورد مطالعه: بافت تاریخی کاشان)». پژوهش‌های فضا و مکان در شهر، 8(30): 48-31. https://doi.org/10.22034/jspr.2024.2037369.1077

3. - پورمحمدی، بهزاد؛ و هوشمند مرودستی، محمدرضا، (1383). «بحران زمین‌لرزه و مدیریت آن». ماهنامه برنامه‌ریزی و مدیریت شهری، 6 (68): 19-11.

4. - جلالی، احمدرضا؛ حسینی جناب، وحید؛ عبدی فرکوش، بهرام؛ و فامیلی، مرسده، (1385). «مدیریت بحران در سازمان میراث‌فرهنگی: بررسی سطح آگاهی، نگرش و عملکرد». اولین همایش ملی مدیریت بحران زلزله در شهرهای دارای بافت تاریخی. تهران: دانشگاه علم و صنعت. https://library.iut.ac.ir/dL/search/default.aspx?Term=35005&Field=0&DTC=101

5. رضایی، محمدرضا؛ حسینی، سید مصطفی؛ و حکیمی، هادی، (1391). «برنامه‌ریزی راهبردی مدیریت بحران در بافت تاریخی شهر یزد با استفاده از مدل SWOT». مدیریت بحران، 1(1): 44-35. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23453915.1391.1.1.4.1

6. - علیمیرزایی، فاطمه؛ و امین‌شیرازی‌نژاد، شهرزاد، (1394). «تطابق‌پذیری چارچوب سندای با نیازهای مدیریتی میراث‌فرهنگی». هفتمین کنفرانس بین‌المللی مدیریت جامع بحران. تهران.

7. - علیمیرزایی، فاطمه؛ و امین‌شیرازی‌نژاد، شهرزاد، (1395). «نقش ضرورت واحد مدیریت بحران در سازمان میراث‌فرهنگی در مدیریت بحران شهری». سومین کنفرانس ملی مدیریت بحران و HSE در شریان های حیاتی، صنایع و مدیریت شهری. تهران.

8. - علیمیرزایی، فاطمه؛ امین‌شیرازی‌نژاد، شهرزاد؛ ابوالفتحی، زهرا؛ و اسدپور، مریم، (1393). «ظرفیت‌سازی برای مدیریت بحران در میراث‌فرهنگی». ششمین کنفرانس بین المللی مدیریت جامع بحران. تهران.

9. - علیمیرزایی، فاطمه؛ امین‌شیرازی‌نژاد، شهرزاد؛ اسدپور، مریم؛ و ابوالفتحی، زهرا، (1393). «میراث‌فرهنگی عضو فراموش‌شده در پرونده برنامه‌ریزی مدیریت بحران کشور». دومین کنفرانس ملی مدیریت بحران و HSE در شریان های حیاتی، صنایع و مدیریت شهری. تهران.

10. - علیمیرزایی، فاطمه؛ امین‌شیرازی‌نژاد، شهرزاد؛ و ابراهیمی، افشین، (1394). «درس گرفتن از زلزله بم و برنامه‌ریزی برای اجرای اولویت چهارم چارچوب سندای». هفتمین کنفرانس بین‌المللی مدیریت جامع بحران. تهران.

11. - ناصری‌مالوانی، علیرضا؛ اسفندیاری‌مقدم، علیرضا؛ عمرانی، بهروز؛ و بیات، بهروز، (۱۴۰۲). «بررسی و ارزیابی مدیریت بحران در موزه‌ها، کتابخانه‌ها و مراکز اسناد وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع ‌دستی در فلات مرکزی ایران». دانش پیشگیری و مدیریت بحران، ۱۳ (۴): ۴۵۰-۴۷۳. https://doi.org/10.32598/DMKP.13.4.796.1

12. - ناصری، کیومرث؛ گیوه‌چی، سعید؛ و نصر آبادی، مهناز، (1393). «بررسی الگوی ساختار سازمانی مرکز عملیات اضطراری در واحد صنعتی». نشریه مدیریت بحران، 3(1): 46-37. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23453915.1393.3.1.3.4

13. - ناطق‌الهی، فریبرز، (1378). مدیریت بحران زمین‌لرزه در ایران: ساختار، نیازهای پژوهشی، آموزشی و اجرایی. تهران، مؤسسه بین‌المللی و مهندسی زلزله.

15. References

16. - Alimirzaei, F., (2024). “Designing an Integrated Capacity-Building Model for Cultural Heritage Crisis Management in Iran: A Three-Level Analysis Approach”. [Unpublished manuscript or Journal Name].

17. - Alimirzaei, F. & Amin Shirazi Nejad, S., (2016). “The essential role of a crisis management unit in the Cultural Heritage Organization in urban crisis management [Paper presentation]”. 3rd National Conference on Crisis Management and HSE in Vital Arteries, Industries and Urban Management. Tehran. (In Persian).

18. - Alimirzaei, F., Amin Shirazi, S. & Ebrahimi, A., (2015). “Learning from the Bam earthquake and planning for the implementation of the fourth priority of the Sendai Framework [Paper presentation]”. 7th International Conference on Comprehensive Crisis Management. Tehran. (In Persian).

19. - Alimirzaei, F., Amin Shirazi, S., Abolfathi, Z. & Asadpour, M., (2014). “Capacity building for crisis management in cultural heritage [Paper presentation]”. 6th International Conference on Comprehensive Crisis Management. Tehran. (In Persian).

20. - Amin Shirazi, S., Alimirzaei, F., Asadpour, M. & Abolfathi, Z., (2014). “Cultural heritage: The forgotten member in the country's crisis management planning file [Paper presentation]”. 2nd National Conference on Crisis Management and HSE in Vital Arteries, Industries and Urban Management. Tehran. (In Persian).

21. - Anisi, A. & Zaghian, M. A., (2024). “Earthquake crisis management planning in historical contexts with an empowerment approach (Case study: The historical context of Kashan)”. Journal of Strategic Research on Social Problems in Iran, 8(30): 31–48. https://doi.org/10.22034/jspr.2024.2037369.1077 (In Persian).

22. - Argyrou, A. & Agapiou, A., (2022). “A Review of Artificial Intelligence and Remote Sensing for Archaeological Research”. Remote Sensing, 14(23): 6000. https://doi.org/10.3390/rs14236000

23. - Bevan, R., (2016). The Destruction of Memory: Architecture at War. Reaktion Books. https://reaktionbooks.co.uk/work/the-destruction-of-memory

24. - Braun, V. & Clarke, V., (2006). “Using thematic analysis in psychology”. Qualitative Research in Psychology, 3(2): 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

25. - Checkland, P., (1999). Systems thinking, systems practice. John Wiley & Sons.

26. - Coombs, W. T., (2018). Ongoing crisis communication: Planning, managing, and responding (5th ed.). SAGE Publications.

27. - Dobrovolska, V., (2024). “Documentation and registration of damages and destructions of cultural heritage objects during the armed aggression of Russia against Ukraine”. Бібліотекознавство. Документознавство. Інформологія, (1): 82-87.

28. - Cunliffe, E., (2012). Damage to the soul: Syria’s cultural heritage in conflict. URL: http://ghn.globalheritagefund.com/uploads/documents/document_2107.pdf

29. - Cvetković, V. M., (2024). Community-Based Disaster Risk Reduction. Preprints. https://doi.org/10.20944/preprints202408.1544.v1

30. - Esmaeili Sangari, H. & Abbaszadeh, M. J., (2024). “Explaining the Conceptual Model of Crisis Management in Historical Bazaars Using Mixed Research Method (Case Study: Tabriz Historical Bazaar)”. Emergency Management, 13(1): 22-37. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23453915.1403.13.1.2.3 (In Persian).

31. - Folke, C., (2006). “Resilience: The emergence of a perspective for social–ecological systems analyses”. Global environmental change, 16(3): 253-267. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2006.04.002.

32. - Higgins, N., (2020). The protection of cultural heritage during armed conflict: the changing paradigms. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780367253929.

33. - Hizam, A. M. A., (2023). “EFFECTS OF WAR ON THE LOSS OF CULTURAL HERITAGE OF YEMEN”. Journal of Babylon Center for Humanities Studies, 13(1): 1-24. https://iasj.rdd.edu.iq/journals/uploads/2024/12/10/dc8ad45487e9dbcd7f4c412bc1a48e73.pdf

34. - ICCROM. (2019). First Aid to Cultural Heritage in Times of Crisis. Rome: ICCROM. https://www.iccrom.org/sites/default/files/2019-12/first_aid_eng_0.pdf

35. - ICOMOS. (2011). The Paris Declaration on Heritage as a Driver of Development. Paris. France. https://publ.icomos.org/publicomos/jlbSai?html=Pag&page=Pml/Not&base=technica&ref=BFB02C159101984A1AB3023A40AB63E2

36. - Jalali, A. R., Hosseini Jenab, V., Abdi Farakosh, B. & Family, M., (2006). “Crisis management in the Cultural Heritage Organization: A study of the level of knowledge, attitude, and performance [Paper presentation]”. The First National Conference on Earthquake Crisis Management in Cities with Historical Texture. Tehran. https://library.iut.ac.ir/dL/search/default.aspx?Term=35005&Field=0&DTC=101 (In Persian).

37. - Jigyasu, R., (2014). “The intangible dimension of urban heritage”. Reconnecting the City: The Historic Urban Landscape Approach and the Future of Urban Heritage, 129-159. https://doi.org/10.1002/9781118383940.CH5

38. - Jigyasu, R., (2020). “Disaster risk management of cultural heritage through community engagement”. In: Communities and Cultural Heritage (pp. 168-179). Routledge.

39. - Jigyasu, R. & Boccardi, G., (2019). The ABC Method: A risk management approach to the preservation of cultural heritage. ICCROM.

40. - Labadi, S., (2018). Heritage, resilience and sustainable development. SDG Perspective.

41. - Leijon, J., (2020). The Crime of Hunger. Yemen’s Humanitarian Crisis.

42. - Manyena, S. B., (2006). “The concept of resilience revisited”. Disasters, 30(4): 434-450.

43. - Mayring, P., (2004). “Qualitative content analysis”. In: U. Flick, E. von Kardorff, & I. Steinke (Eds.), A companion to qualitative research (pp. 266-269). SAGE Publications.

44. - Mezzino, D. & Santana Quintero, M., (2016). “Capacity building for preparedness and risk management: an integrated approach for Bagan built heritage”. In: ICOMOS AGA&ADCOM, Scientific Symposium on “Post-Disaster Reconstruction” (pp. 1-15). ICOMOS.

45. - Naser Malvani, A., Esfandiari Moghaddam, A., Omrani, B. & Bayat, B., (2023). “Investigation and evaluation of crisis management in museums, libraries and document centers of the Ministry of Cultural Heritage, Tourism and Handicrafts in the central plateau of Iran”. Knowledge of Disaster Prevention and Management, 13 (4): 450–473. https://doi.org/10.32598/DMKP.13.4.796.1 (In Persian).

46. - Naseri, K., Givehchi, S. & Nasrabadi, M., (2014). “Investigating the organizational structure pattern of the Emergency Operations Center in an industrial unit”. Crisis Management Journal, 3(1): 37–46. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23453915.1393.3.1.3.4 (Original work published in 1393).

47. - Nategheh-Elahi, F., (1999). “Earthquake crisis management in Iran: Structure, research, educational and executive needs”. International Institute of Earthquake Engineering and Seismology. (In Persian).

48. - NESCO. (1964). International Charter for the Conservation and Restoration of Monuments and Sites (The Venice Charter). https://www.icomos.org/en/participer/179-articles-en-francais/ressources/charters-and-standards/157-the-venice-charter

49. - Plano Clark, V. L., (2017). “Mixed methods research”. The Journal of Positive Psychology, 12(3): 305–306. https://doi.org/10.1080/17439760.2016.1262619

50. - Pourmohammadi, B. & Hooshmand Marvdashti, M. R., (2004). “The earthquake crisis and its management”. Urban Planning and Management Monthly, 6(68): 11–19. (Original work published in 1383).

51. - Quntar, S. A., (2013). “Syrian Cultural Property in the Crossfire: Reality and Effectiveness of Protection Efforts”. Journal of Eastern Mediterranean Archaeology and Heritage Studies, 1 (4): 348-351. Project MUSE, https://muse.jhu.edu/article/531480.

52. - Rezaei, M. R., Hosseini, S. M. & Hakimi, H., (2012). “Strategic planning for crisis management in the historical texture of Yazd city using the SWOT model”. Crisis Management Journal, 1(1): 35–44. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23453915.1391.1.1.4.1 (In Persian).

53. - UNDP (United Nations Development Programme). (1991). Human Development Report 1991: Financing Human Development. New York. https://hdr.undp.org/data-center/human-development-reports.

54. - UNDRR. (2015). Sendai Framework for Disaster Risk Reduction 2015-2030. United Nations Office for Disaster Risk Reduction.

55. - UNDRR. (2022). Building Resilience through Cultural Heritage: A Framework for Measurement. United Nations Office for Disaster Risk Reduction.

56. - UNESCO. (1954). Convention for the Protection of Cultural Property in the Event of Armed Conflict. (The Hague Convention). https://en.unesco.org/protecting-heritage/convention-and-protocols/1954-convention.

57. - UNESCO. (1972). Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage. https://whc.unesco.org/en/conventiontext/

58. - UNESCO. (2010). Managing Disaster risks for World Heritage. World Heritage Resource Manual. https://whc.unesco.org/en/managing-disaster-risks.

59. - UNESCO. (2021). World Conference on Education for Sustainable Development.

60. - Vecchio, P., (2022). Vernacular Heritage: Culture, People and Sustainability. (Eds. C. Mileto, F. Vegas; V. Cristini, L. García-Soriano). Proceedings of ICOMOS International Symposium, Venice, Italy. https://doi.org/10.4995/HERITAGE2022.2022.15942

61. - Von Bertalanffy, L., (1968). General system theory: foundations, development, applications. George Braziller.

62. - Witty, D. M., (2007). “The destruction of memory: Architecture at war”. The Journal of Military History, 71(1): 294-294. https://doi.org/10.1111/j.1531-314X.2007.00112.x

ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
	این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.