1- دانشجوی دکتری، گروه معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2- استادیار گروه معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول). ، m.rahimzadeh@art.ac.ir
3- استادیار گروه معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
4- دانشیار گروه هنرهای نمایشی، دانشکدۀ هنرهای نمایشی و موسیقی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده: (34 مشاهده)
فرهنگها تحت تأثیر عوامل جغرافیایی، سیاسی، اقتصادی و اعتقادی با یکدیگر در تعامل هستند. این ارتباطهای فرهنگی سبب میشود فرهنگها با هم بدهبستآنهایی داشته باشند و عناصری را از یکدیگر وام بگیرند. زبان و معماری از مهمترین مظاهر فرهنگی هستند که این بدهبستآنها را بهخوبی نمایان میکنند. با وجودِ مطالعاتِ گسترده و مدون در حوزۀ وامگیریهای زبانی، این پدیده در معماریْ کمتر بهصورتِ نظاممند بررسی شده است. تجربۀ زبانشناسی در این زمینه میتواند در تبیین چشماندازِ موضوع و روششناسی به معماری کمک کند. این پژوهش با رویکردی زبانشناختی به واکاوی وامگیریهای معمارانۀ هخامنشیان از تمدنهای اورارتو و ماد میپردازد و در پی پاسخِ این پرسش است که چه اشتراکهایی میان وامگیریهای زبانی و معمارانۀ هخامنشیان برقرار است؟ این مقاله تلاش میکند تا با بررسی وامگیریهای زبان فارسی باستان از زبانهای اورارتویی و مادی و سپس مقایسۀ آن با عناصری که معماری هخامنشی در این دوره از این فرهنگها وام گرفته است، پنجرهای را به شناختِ عمیقتر معماری ایرانی بگشاید. روش پژوهشْ کیفی و بنیادی با رویکرد تاریخی – تطبیقی است و دادهها به شیوۀ توصیفی ـ تطبیقی و در چارچوبِ قیاسِ ساختاری زبان و معماری تحلیل شدهاند. یافتهها نشان میدهد که میان زبان فارسی و معماری ایرانی الگوهای مشترکی در مراتبِ وامگیری از فرهنگهای دیگر برقرار است؛ ثبات لایههای عمیق فرهنگی (ساختار نحوی در زبان و سازماندهی فضایی در معماری)، وامگیری از لایههای سطحی (واژگان و قالبهای بیانی؛ پرداخت و تزیینات)، و تطبیقِ عناصر وامگرفته با ساختارهای درونی. براساس یافتهها، وامگیریهای شناختهشده در هر دو ساحتْ عمدتاً به سطحیترین عناصر (واژگان و قالبهای بیانی در زبان، پرداخت و تزیینات در معماری) محدود بوده و معماری هخامنشی کمتر ساختارها و سازماندهی فضای معماری را از فرهنگهای اورارتو و ماد وام گرفته است. همچنین، هر دو نظامِ فرهنگیْ عناصر وامگرفته را بهشکلی منحصربهفرد و متناسب با ساختارهای درونی خود بازآفرینی کردهاند.
نوع مطالعه:
مقاله پژوهشی |
موضوع مقاله:
معماری دریافت: 1403/12/25 | پذیرش: 1404/9/23 | انتشار: 1404/12/1