دوره 46، شماره 109 - ( 6-1404 )
جلد 46 شماره 109 صفحات 158-135 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Younespour M, Azizifar G. (2025). An Analytical Study of Bow Motifs in Islamic Tombstones at the Archaeology Museum of Khalkhal County. Athar. 46(109), 135-158. doi:10.22034/Athar.1859
URL: http://athar.richt.ir/article-2-1859-fa.html
URL: http://athar.richt.ir/article-2-1859-fa.html
یونسپور ماهان، عزیزیفر غزل.(1404). تحلیلی بر طرح و نقش کمان در سنگقبرهای اسلامی موزۀ باستانشناسی شهرستان خلخال فصلنامه علمی اثر 46 (109) :158-135 10.22034/Athar.1859
1- دانشجوی کارشناسی ارشد باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران (نویسندۀ مسئول). ، mahan.younespour@gmail.com
2- دانشجوی کارشناسی ارشد باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
2- دانشجوی کارشناسی ارشد باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
چکیده: (2217 مشاهده)
هنر اسلامی، با توجه به ویژگیهای فرهنگی، مذهبی و اجتماعی خود، همواره بهعنوان یک زبان نمادین در انتقال مفاهیم دینی و اجتماعی عمل کرده است. در اینمیان، سنگقبرهای اسلامی با ترکیب عناصر هنری و معنوی، بهویژه ازطریق نقوش خاص، نمادهایی چون کمان را در خود جایدادهاند؛ نقش کمان بهعنوان نمادی از سلاح و قدرت نظامی جایگاه ویژهای دارد. شهرستان خلخال، با تاریخ کهن و فرهنگ غنی، یکی از مناطق مهم در نگهداری و نمایش این سنگقبرها بهشمار میرود. موزۀ باستانشناسی خلخال دارای انواع سنگقبر با اشکال گوناگون است که بازتابدهندۀ تنوع هنری و فرهنگی این منطقه هستند. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی، انجام شده. دادههای تحقیق ازطریق مطالعات کتابخانهای و بررسیهای میدانی گردآوری شدهاند و نقوش کمان در پنج نمونۀ سنگقبر صندوقی و گهوارهای تحلیل و مستندسازی شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که نقش کمان در این سنگقبرها، علاوهبر جنبههای زیباییشناسی، معنایی عمیق از پیوند میان زندگی دنیوی و اُخروی و نمادی از استحکام در برابر گذر زمان را به تصویر میکشد. کمانها معمولاً با دیگر نمادهای تزئینی مانند: گلها، گیاهان و نگارههای هندسی ترکیب شدهاند که زبان بصری پیچیدهای از مفاهیم دینی و فرهنگی را منتقل میکنند. بررسی تطبیقی این نقوش با نمونههای مشابه از سایر مناطق نشان میدهد که سنگقبرهای دارای نقش کمان عمدتاً از نوع صندوقی بوده و این نقشها غالباً همراه با شمشیر بهکار رفتهاند. این یافتهها بر اهمیت حفظ و مستندسازی این آثار تأکید دارند و بهعنوان نمادهایی از هویت فرهنگی و تاریخی جامعۀ اسلامی نقش بهسزایی در انتقال مفاهیم مذهبی و اجتماعی دارند.
نوع مطالعه: مقاله پژوهشی |
موضوع مقاله:
باستان شناسی و تاریخ هنر
دریافت: 1403/10/4 | پذیرش: 1404/2/1 | انتشار: 1404/6/1
دریافت: 1403/10/4 | پذیرش: 1404/2/1 | انتشار: 1404/6/1
فهرست منابع
1. - احسن، محمدمناظر، (1369). «زندگی اجتماعی در حکومت عباسیان». ترجمۀ مسعود رجبنیا: تهران.
2. - افخمی، بهروز؛ و ستارنژاد، سعید، (1400). «پژوهشی بر شناخت سنگمزارهای دوران اسلامی شهرستان ورزقان در استان آذربایجان شرق». اثر، 42(4): 552-567. URL: http://athar.richt.ir/article-2-942-fa.html
3. - پاینده، ابوالقاسم، (۱۳۵۶). نهج الفصاحه (سخنان پیامبر اکرم (ص). تهران: جاویدان.
4. - پروین، صمد، (1395)، «بررسی باستانشناختی سنگقبرهای اسلامی شهرستان مشگینشهر؛ مطالعۀ موردی قبرستان اونار». پایاننامۀ کارشناسیارشد، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، گروه باستانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
5. - پورکریم، هوشنگ، (۱۳42). سنگمزارهای ایران. تهران: سازمان میراثفرهنگی ایران.
6. - ثمری، مریم، (1395). «مطالعه و بررسی سنگقبرهای دورۀ اسلامی شهرستان اردبیل». پایاننامۀ کارشناسیارشد، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، گروه باستانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
7. - جعفرپورگلهپردسری، سمیرا، (1398). «مطالعه و بررسی جنگ افزارهای دورۀ اشکانی در گیلان (مطالعات موردی محوطههای باستانی لیارسنگ بن املش،وسکه، میانرود و گوریه سر رضوانشهر)». پایاننامۀ کارشناسیارشد، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، گروه باستانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
8. - چارئی، عبدالرضا، (1387). «هنرهای سنتی: نقش های سنگمزارهای گورستان دارالسلام شیراز». آینه خیال، 6(1): 132-139. https://ensani.ir/fa/article/download/4110
9. - حرّعاملی، محمدبن حسن، (۱۳۸۵). وسائل الشیعه. چاپ هشتم، تهران: اسلامیه.
10. - خوشپسند، دنیا، (1389). فرهنگ جنگافزار در شاهنامۀ فردوسی. بهکوشش: عطاءالله کوپال، تهران، چاپ دوم.
11. - رازانی، زاهدی؛ و امیدیان، امید، (1400). «در آمدی بر مبانی اسلامی حفظ و مرمت سنگ قبور تاریخی بر اساس به احکام و مقتضیات شرعی». دانش حفاظت و مرمت، 5(14): 1-11. URL: http://kcr.richt.ir/article-6-1790-fa.html
12. - ستارنژاد، سعید؛ و پوردرخشش، حسین، (1400). «تحلیلی بر سنگافراشتههای دوران اسلامی گورستان اونار مشگینشهر (شمالغرب ایران)». مطالعات باستانشناسی دوران اسلامی، 2(3): 27-43. https://doi.org/10.22080/jiar.2021.21360.1003
13. - ستارنژاد، سعید؛ نریمانی، مصیب؛ و عزیزی، شیما، (1399). «گونهشناسی، طبقهبندی و تحلیل سنگمزارهای اسلامی شمالغرب ایران (مطالعۀ موردی دورۀ ایلخانی تا پایان دورۀ صفویه)». نگره، 16(59): 163-177. https://doi.org/10.22070/negareh.2020.4881.2338
14. - سرفراز، علیاکبر؛ و آورزمانی، فریدون، (1398). سکههای ایران از آغار تا دوران زندیه. تهران: انتشارات سمت.
15. - شاکر، محمود، (1379). التاریخ الاسلامی. دارالمعرفه.
16. - شعبانی، رضا، (۱۳۸۹). «مطالعات میدانی بر روی سنگقبرهای اسلامی ایران». مطالعات باستانشناسی ایران، ۸(۱): ۴۵-۶۰.
17. - صحیح بخاری، حدیث شمارۀ ۲۹۲۱؛ صحیح مسلم، حدیث شمارۀ ۱۹۱۷.
18. - صدرایی، علی؛ و معروفیاقدم، اسماعیل، (1400). «پژوهشی بر بازتاب ادوات جنگی در نقوش سنگ قبور دوران اسلامی ایران». اثر، ۴۲ (۳) :۴۴۶-۴۲۴. URL: http://athar.richt.ir/article-2-901-fa.html
19. - غفاریفرد، عباسقلی، (1388). زن در تاریخنگاری صفویه. تهران: امیرکبیر.
20. - فرخ، کاوه، (1395). سوارهنظام زبده ساسانیان 642_224 ب.م. مترجم: فخرالسادات بصام، تهران: نشر شاپیکان.
21. - کاظمپور، مهدی؛ محمدزاده، مهدی؛ و شکرپور، شهریار، (1399). «تحلیل نمادشناسی نقوش سنگمزارات اسلامی موزۀ شهر اهر». نشریه هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی، 25(1): 71-86. https://doi.org/10.22059/jfava.2018.266150.666028
22. - کخ، هاید ماری، (1386). از زبان داریوش. مترجم: دکتر پرویز رجبی، تهران: نشر کارنگ.
23. - کمپفر، انگلبرت، (1363). سفرنامۀ کمپفر. ترجمۀ کیکاووس جهانداری، تهران: نشر: خوارزمی، چاپ سوم.
24. - محمدیان، فخرالدین؛ و شریفکاظمی، مهرآفرین، (1398). «بازتاب جایگاه نقش تیر و کمان در تاریخ و فرهنگ ایران». پژوهش هنر دانشگاه هنر اصفهان، 17(9): 33-46. https://ph.aui.ac.ir/article-1-714-fa.pdf
25. - ملکشهمیرزادی، صادق، (1391). ایران در پیش از تاریخ: باستانشناسی ایران از آغاز تا سپیدهدم شهرنشینی. تهران: انتشارات سبحان نور.
26. - نورمحمدی، محمد؛ و بیاتلو، حسین، (1391). «تنوع و تکامل پرتابههای جنگی در دوره اسلامی». تاریخ و تمدن اسلامی، 8(16): 87-116. SID. https://sid.ir/paper/157149/fa
27. - ورجاوند، پرویز، (۱۳۶۶). هنرهای سنتی ایران. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
28. - وندائی، میلاد، (1392). نقوشبرجستۀ ساسانی. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.
29. - هوشنگپور، کریم، (1342). «سنگمزارهای ایران». هنر و مردم، 12: 29-29.
31. - Afkhami, B. & Saternjad, S., (2021). “A Study on the Identification of Islamic Tombstones in Varzaqan County, East Azerbaijan Province”. Athar, 42(4): 552-567. http://athar.richt.ir/article-2-942-fa.html (In Persian).
32. - Ahsan, M. M., (1990). Social Life under the Abbasid Rule. Translated by M. Rajabnia. Tehran. (In Persian).
33. - Amin, O., (1981). Islamic Art and Architecture. Cairo: American University in Cairo Press.
34. - Atlas Mythica. (n.d.). Bow and arrow symbolism & meaning (leadership, fate & more). Retrieved from: https://atlasmythica.com/bow-and-arrow-symbolism-meaning/
35. - Bivar, A. D. H., (1972). “Cavalry equipment and tactics on the Euphrates frontier”. Dumbarton Oaks Papers, 26: 271-291. https://doi.org/10.2307/1291323
36. - Blair, S. & Bloom, J., (2006). The art and architecture of Islam: 1250–1800. Yale University Press.
37. - Canby, S. R., (2009). Islamic art in detail. British Museum Press.
38. - Chareei, A., (2008). “Traditional Arts: Tombstone Motifs in Dar al-Salam Cemetery, Shiraz”. Ayeneh-Khayal, 6(1): 132-139. https://ensani.ir/fa/article/download/4110 (In Persian).
39. - Department of Arms and Armor. (2004). “Islamic arms and armor”. In: Heilbrunn timeline of art history. The Metropolitan Museum of Art. Retrieved from [http://www.metmuseum.org/toah/hd/isaa/hd_isaa.htm](http://www.metmuseum.org/toah/hd/isaa/hd_isaa.htm)
40. - Elgood, R., (1994). The Arms and Armour of Arabia in the 18–19th and 20th Centuries. London: Scolar Press.
41. - Ettinghausen, R., Grabar, O. & Jenkins-Madina, M. (2001). Islamic art and architecture: 650–1800. Yale University Press.
42. - Farrokh, K., (2016). The Elite Cavalry of the Sassanids 224–642 CE. Translated by F. Basam. Tehran: Shapikan Publishing. (In Persian).
43. - Felix, J., (2015). Early Tools and Weapons: A Glimpse into Prehistoric Innovation. Chicago: Pretech Publications.
44. - Ghaffari-Fard, A., (2009). Women in Safavid Historiography. Tehran: Amir Kabir. (In Persian).
45. - Golombek, L., (1988). “The stylistic evolution of Islamic tombstones in Iran”. Iranian Studies, 21(1-2): 47-72.
46. - Grabar, O., (1992). The mediation of ornament. Princeton University Press. https://doi.org/10.1353/book.114743
47. - Harami, M. b. H., (2006). Wasael al-Shi'a. 8th Edition, Tehran: Islamiya. (In Persian).
48. - Houshangpour, K., (1963). “Tombstones of Iran”. Honar va Mardom, 12: 29-29. (In Persian).
49. - Ibrahim, T., (2016). “Notes on the bow in al-Andalus and its ideological historical context”.MANQUSO, 5: 91–95.
50. - Insoll, T., Almaharai, S. & MacLean, R., (2019). The Islamic funeral inscriptions of Bahrain, pre–1317 AH/1900 AD. Brill. https://doi.org/10.1163/9789004383661
51. - Jafarpoor Goleh Pardasri, S., (2019). “Study and Analysis of Parthian Era Weapons in Gilan (Case Studies of Ancient Sites Liar Sang, Bon Amlesh, Vaske, Mian Rud, and Guriyeh Sar of Rezvanshahr)”. Master’s Thesis, Faculty of Literature and Humanities, Department of Archaeology, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran.(In Persian).
52. - Kaempfer, E., (1984). Kaempfer’s Travelogue. Translated by K. Jahandari. Tehran: Khwarazmi, 3rd Edition. (In Persian).
53. - Kazempour, M. & Shokrpour, S. (2021). “A symbolic analysis of Islamic period gravestones in the Ahar Museum”. International Journal of Historical Archaeology, 25(4): 1065-1086. https://doi.org/10.1007/s10761-021-00588-6
54. - Kazempour, M., Mohammadzadeh, M. & Shakerpour, S., (2020). “Symbolic Analysis of Islamic Tombstone Motifs at Ahar Museum”. Fine Arts Journal: Visual Arts, 25(1): 71-86. https://doi.org/10.22059/jfava.2018.266150.666028 (In Persian).
55. - Khosh-Pasand, D., (2010). The Culture of Weapons in Ferdowsi’s Shahnameh. edited by A. Koopal, Tehran, 2nd Edition. (In Persian).
56. - Kleiss, W., (1969). “Islamic steles in North-Western Iran”. Archaeologische Mitteilungen aus Iran, 1: 84-96.
57. - Koch, H.-M., (2007). From the Words of Darius. Translated by P. Rajabi. Tehran: Karang Publishing. (In Persian).
58. - Latham, J. D. & Paterson, J. M. (1970). Saracens and Crusaders. London: Routledge.
59. - Malek-Shahmirzadi, S., (2012). Prehistoric Iran: Archaeology from the Beginning to the Dawn of Urbanism. Tehran: Sobhan Noor Publications. (In Persian).
60. - Maler, W., Shyeh, S. K. M., Oetomo, R. W. & Suprayitno, M. S., (2020). Comparison between Barus and Plak-Pling tombstones based on analysis of motif design.
61. - Mohammadian, F. & Sharif-Kazemi, M., (2019). “The Role of Bow Motifs in Iranian History and Culture”. Honar-e Pazhouhesh, 17(9): 33-46. https://ph.aui.ac.ir/article-1-714-fa.pdf (In Persian).
62. - Mohammadian, M. et al., (2020). “Bow motifs in the Islamic art of Northwest Iran”. Nagreh Quarterly, 16(59): 163-177. https://ph.aui.ac.ir/article-1-714-fa.pdf
63. - Nazari, A., Ahmadi, M. & Mohammadi, R., (2020). “Study of Islamic tombstones in Northwestern Iran”. Iranian Journal of Archaeology, 12(3): 45-60.
64. - Nicolle, D., (1996). Arms and Armour of the Crusading Era, 1050-1350. London: Greenhill Books
65. - Nourmohammadi, M. & Bayatloo, H., (2012). “Diversity and Evolution of Projectile Weapons in the Islamic Period”. Islamic History and Civilization, 8(16): 87-116. SID: https://sid.ir/paper/157149/fa (In Persian).
66. - Paayandeh, A., (1977). Nahj al-Fasahah (Sayings of the Holy Prophet Muhammad (PBUH)). Tehran: Javidan. (In Persian).
67. - Parvin, S., (2016). “Archaeological Study of Islamic Tombstones in Meshginshahr County: Case Study of Onar Cemetery”. Master’s Thesis, Faculty of Literature and Humanities, Department of Archaeology, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran. (In Persian).
68. - Pourkarim, H., (1963). Tombstones of Iran. Tehran: Iran Cultural Heritage Organization. (In Persian).
69. - Razani, Z. & Omidian, O., (2021). “An Introduction to Islamic Principles of Preservation and Restoration of Historical Tombstones Based on Sharia Rules”. Journal of Conservation and Restoration, 5(14): 1-11. http://kcr.richt.ir/article-6-1790-fa.html (In Persian).
70. - Ruggles, D. F. (2011). Islamic art and visual culture: An anthology of sources. Wiley-Blackwell.
71. - Sadraei, A. & Maroufi-Aghdam, E., (2021). “A Study on the Reflection of Weapons in the Motifs of Islamic Tombstones in Iran”. Athar, 42(3): 424-446. http://athar.richt.ir/article-2-901-fa.html (In Persian).
72. - Sahih al-Bukhari, Hadith No. (2921). Sahih Muslim, Hadith No. 1917. (In Persian).
73. - Samari, M., (2016). “Study and Analysis of Islamic Tombstones in Ardabil County”. Master’s Thesis, Faculty of Literature and Humanities, Department of Archaeology, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran. (In Persian).
74. - Sarfaraz, A. A. & Avrzamani, F., (2019). Coins of Iran from the Beginning to the Zand Era. Tehran: SAMT Publications. (In Persian).
75. - Saternjad, S. & puor derakhshesh, H., (2021). “An Analysis of Islamic Stelae in Onar Cemetery, Meshginshahr (Northwest Iran)”. Journal of Islamic Archaeology Studies, 2(3): 27-43. https://doi.org/10.22080/jiar.2021.21360.1003 (In Persian).
76. - Saternjad, S., Narimani, M. & Azizi, (2020). “Typology, Classification, and Analysis of Islamic Tombstones in Northwest Iran: Case Study from the Ilkhanid to the End of the Safavid Period”. Negareh Quarterly, 16(59): 163-177. https://doi.org/10.22070/negareh.2020.4881.2338 (In Persian).
77. - Setarnezhad, B. & Afkhami, S. (2021). “Research on Islamic period tombstones in Varzeqan, East Azerbaijan Province”. Scientific Quarterly, 42(4): 552-567.
78. - Shabani, R., (2010). “Field Studies on Islamic Tombstones of Iran”. Iranian Archaeological Studies, 8(1): 45-60. (In Persian).
79. - Shaker, M., (2000). Al-Tarikh al-Islami. Dar al-Ma’rifah. (In Persian).
80. - Thompson, J., (2003). Islamic inscriptions: Analysis and interpretation. Edinburgh University Press.
81. - Vandayi, M., (2013). Sassanian Reliefs. Tehran: Islamic Azad University, Printing and Publications Organization. (In Persian).
82. - Varjavand, P., (1987). Traditional Arts of Iran. Tehran: University of Tehran Press. (In Persian).
83. - Welch, A., (1979). Calligraphy in the arts of the Muslim world. The Asia Society.
84. - Welch, A. (2006). Art and Architecture of the Islamic World. Oxford: Oxford University Press.
85. - Wilcox, P., (2001). Rome's Enemies 3: Parthinas and Sassanid Persians. Oxford, United Kingdom: Osprey Publishing.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |