شناختِ شفافیت و شاخصه‌های آن در مسکن بومی شهرستان تالش

محمدی‌خوش‌بین, حامد; مرادی, آرزو

doi:10.22034/Athar.1857

EN FA

دوره 46، شماره 109 - ( 6-1404 ) جلد 46 شماره 109 صفحات 181-159 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.22034/Athar.1857

Mendeley

Zotero

RefWorks

Mohammadi Khoshbin H, Moradi A. (2025). Transparency and its Characteristics in Talesh Vernacular Housing. Athar. 46(109), 159-181. doi:10.22034/Athar.1857
URL: http://athar.richt.ir/article-2-1857-fa.html

محمدی‌خوش‌بین حامد، مرادی آرزو.(1404). شناختِ شفافیت و شاخصه‌های آن در مسکن بومی شهرستان تالش فصلنامه علمی اثر 46 (109) :181-159 10.22034/Athar.1857

URL: http://athar.richt.ir/article-2-1857-fa.html

شناختِ شفافیت و شاخصه‌های آن در مسکن بومی شهرستان تالش

حامد محمدی‌خوش‌بین^*¹

، آرزو مرادی²

1- استادیار، گروه معماری، دانشکدآ معماری و هنر، دانشگاه گیلان، رشت، ایران (نویسندۀ مسئول). ، hm.khoshbin@guilan.ac.ir
2- کارشناسی ارشد مهندسی معماری، گروه معماری، دانشکدۀ فنی و مهندسی، موسسه آموزش عالی راهبرد شمال، رشت، ایران.

چکیده: (1949 مشاهده)

«شفافیت» ازجمله مفاهیمی است که در معماری معاصر موردتوجه ویژه قرار گرفته است. در طراحی و ساخت بناهای امروزی، به‌ویژه در حوزۀ مسکن، تمرکز بیش از حد بر ویژگی‌های کمّی و الزامات فیزیکی موجب کاهش کیفیت‌های فضایی شده است. بهره‌گیری از شفافیت در طراحی می‌تواند یکی از راهکارهای ارتقای کیفیت فضایی در بناهای مسکونی باشد. شفافیت در معماری دارای سطوح و مؤلفه‌های گوناگون است و این مفهوم در معماری بومی گیلان به‌شیوه‌ای خلاقانه نمود یافته است؛ از این‌رو، شناخت و بررسی آن در معماری بومی و بهره‌گیری از دستاوردهای آن در طراحی معاصر می‌تواند به ارتقای کیفیت فضایی بناهای امروزی بیانجامد. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی شاخصه‌های شفافیت در معماری و بررسی آن‌ها در مسکن بومی شهرستان تالش به‌عنوان نمونۀ موردی است. بدین‌منظور، با راهبرد روش پژوهش کیفی، در مرحلۀ نخست مفهوم شفافیت و شاخصه‌های آن به روش توصیفی-تحلیلی تبیین و تدوین شده است. ابزار گردآوری داده‌ها در این مرحله منابع کتابخانه‌ای بوده است. در مرحلۀ بعد، مؤلفه‌ها و شاخصه‌های به‌دست‌آمده در 10 خانۀ بومی واقع در بخش جلگه‌ای شهرستان تالش مورد بررسی قرار گرفت و نمودهای کالبدی و فضایی شفافیت در این بناها معرفی و تحلیل شد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شفافیت در معماری بومی شهرستان تالش در سطوح متنوعی تجلی یافته است. از مهم‌ترین این سطوح می‌توان به شفافیت کالبدی-سازه‌ای اشاره کرد که در قالب عناصر معماری جداره هم‌چون: بازشوها، ایوان، غلام‌گردش، تلار و طاقچه نمود پیدا کرده است. شفافیت بصری-ادراکی نیز ازطریق ایجاد روزن‌ها و گشودگی‌ها، پنجره، ایوان، تلار و تداوم دید در فضا ایجاد شده است. هم‌چنین، شفافیت رفتاری-عملکردی با بهره‌گیری از عناصری نظیر: ایوان، غلام‌گردش، راه‌پله، تلار و پیوستگی فضاها تحقق یافته است؛ درنهایت، شفافیت معنایی-مفهومی که درمیان سطوح یادشده کمترین حضور را دارد، صرفاً در قالب عناصری هم‌چون سطوح مشبک و کاربرد رنگ جلوه‌گر شده است.

واژه‌های کلیدی: شفافیت، سطوح تجلی شفافیت، شاخصه‌های شفافیت، معماری بومی، مسکن بومی شهرستان تالش.

متن کامل [PDF 1494 kb] (651 دریافت)

نوع مطالعه: مقاله پژوهشی | موضوع مقاله: معماری
دریافت: 1403/11/29 | پذیرش: 1404/3/5 | انتشار: 1404/6/1

فهرست منابع

1. - امیراحمدیان، بهرام، (1380). «تالش، ولایتی در در جنوب قفقاز». تحقیقات تالش، 1(1): 25.

2. - بابایی، محمدرضا؛ سلطان‌زاده، حسین، و شریک‌زاده، مسعود. (1390). «مقدمه ای بر مفهوم و انواع شفافیت در هنر و معماری معاصر غرب.». نشریۀ انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، 3(3): 5-16. https://doi.org/10.30475/isau.2011.61942

3. - پاکباز، رویین، (1400). دایره المعارف هنر. چاپ شانزدهم. تهران: فرهنگ معاصر.

4. - جعفری، عباس، (1379). دایره المعارف جغرافیایی ایران. جلد1.

5. - حسن‌پور لمر، سعید، (1393). «گونه شناسی خانه‌های سنتی شهرستان تالش نمونه موردی: روستای خاله سرا 57». مسکن و محیط روستا، 33(147): 117-131. http://jhre.ir/article-1-594-fa.html

6. - دامیار، سجاد؛ و ناری قمی، مسعود، (1391). «مطالعه تطبیقی مفهوم فضا در معماری بومی و معماری مدرن». هنرهای زیبا، 17(1): 65-72. https://doi.org/10.22059/jfaup.2012.29698

7. - دربندی، مریم؛ احمدی، محمد؛ علی‌دوست، ساناز، و رحیمی، سمیرا، (1394). «بهبود عملکرد عناصر معماری زمینه‌گرا در معماری گیلان و بازآفرینی آن در ساختارهای امروزی با استفاده از تکنولوژی نانو». نشریه انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، 6(2): 5-18. https://doi.org/10.30475/isau.2016.62004

8. - دری، علی؛ و طلیسچی، غلامرضا، (1396). «تبیین شفافیت ساختار فضایی معماری ایران در دورۀ صفو یه مطالعۀ موردی : کوشک هشت بهشت و مسجد امام اصفهان». مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 7(27): 41-50 https://sid.ir/paper/177421/fa

9. - دهخدا، علی‌اکبر، (1393). لغت‌نامۀ دهخدا. تهران: روزنه.

10. - رهنمایی، محمدتقی، (1380). «کجایی تالش و کیستی تالشان». تحقیقات تالش، 1(1): 9-14.

11. - سالاری، سوگل؛ محمدی، بهزاد؛ و پیری، سعید، (1392). «بررسی تحلیلی نمود شفافیت و تأکید بر کاستن از ماده و افزایش فضا دربرخی نمونه‌های ارزشمند معماری ایرانی». مطالعات محیطی هفت حصار، 1(4): 71-81. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23225602.1392.1.4.7.9

12. - سعادت، داوود؛ اعتصام، ایرج؛ مختاباد امرئی، سید مصطفی؛ و مهدوی‌نژاد، محمدجواد، (1396). «تبیین مفهوم شفافیت در دوره‌های مدرن، پست‌مدرن و ارزیابی آن در معماری اسلامی ایرانی». پژوهش های معماری اسلامی، 5(15): 75-90. http://jria.iust.ac.ir/article-1-766-en.html

13. - شادقزوینی، پریسا؛ پاک‌سرشت، سیما؛ و فاطمی، فریماه، (1395). «تنوع نقوش اسلیمی روکوکویی در مبلمان دوره ناصری (مطالعه موردی: تزئینات مبلمانِ باغ عفیف آباد و نارنجستان شیراز)». پیکره، 5(9): 19-33. https://doi.org/10.22055/pyk.2016.14547

14. - صارمی، علی‌اکبر؛ و گل‌امینی، شهرام، (1380). «معماری گیلان». کتاب گیلان (جلد دوم)، ابراهیم اصلاح عربانی، چاپ دوم. تهران: گروه پژوهشگران ایران.

15. - علی‌پور، نیلوفر، (1390). «مطالعه طرح ارسی‌های کاخ‌های قاجاری تهران». نگره، 9 (18): 0-3 https://sid.ir/paper/143047/fa

16. - علی‌محمدی، غلامرضا؛ و عبدالهی، رکسانا، (1397). «تبیین مبانی نمود فرهنگ در معماری بومی ایران و ارتباط آن با ایجاد حس تعلق به مکان». مدیریت شهری، 17 (50): 33-46. http://ijurm.imo.org.ir/article-1-2163-fa.html

17. - عمید، حسن، (1393). فرهنگ عمید. تهران: امیر کبیر.

18. - فقیرنواز، جواد؛ ابی‌زاده، سامان؛ پرویزی، رضا؛ و دانش شکیب، مریم، (1399). «طراحی فضای شهری سرزنده با رویکرد ارتقای قرارگاه رفتاری (مطالعه موردی: خیابان میرابوالقاسمی رشت)». دانش شهرسازی، 5(1): 47-65. https://doi.org/10.22124/upk.2020.13801.1243

19. - گرجی‌مهلبانی، یوسف؛ و دانشور، کیمیا، (1389). «تأثیر اقلیم بر شکل گیری عناصر معماری سنتی گیلان». آرمانشهر، 3 (4): 135-146. https://www.armanshahrjournal.com/article_32649.html

20. - گلستانی، سعید؛ حجت، عیسی؛ و سعدوندی، مهدی، (1396). «جستاری در مفهوم پیوستگی فضا و روند تحولات آن در مساجد ایران». هنرهای زیبا معماری و شهرسازی، 22(4): 29-44. https://doi.org/10.22059/jfaup.2018.65695

21. - لنگ، جان، (1395). آفرینش نظریه معماری. ترجمۀ علیرضا عینی‌فر، چاپ هشتم، تهران: دانشگاه تهران.

22. - مرزبان، پرویز؛ و معروف، حسن، (1392). فرهنگ مصور هنرهای تجسمی. چاپ ششم، تهران: سروش.

23. - مومنی، کورش، (1397). «مقایسه و تطبیق اصل شفافیت در کالبد و طرح خانه های دورۀ صفوی و قاجار اصفهان». پژوهش‌های معماری اسلامی، 6 (18): 23-42. http://jria.iust.ac.ir/article-1-921-en.html

24. - مهدوی‌نژاد، محمدجواد؛ و کیا، آنوشا، (1398). «معاصرسازی پوسته‌های سنتی (شباک) معماری ایرانی، جهتِ بهینه‌سازی دریافت نور و انرژی؛ نمونه مطالعاتی: بناهای اداری تهران». معماری اقلیم گرم و خشک، 7(9): 69-82. https://smb.yazd.ac.ir/article_1655.html?lang=fa

25. - نژادابراهیمی، احد؛ و توران‌پور، محیا، (1398). «حس مکان در مساجد براساس مطالعۀ تطبیقی شکل و مکان ساخت فخر و مدین در مساجد تاریخی». پژوهش‌های باستان‌شناسی، 9(20): 165-182. https://doi.org/10.22084/nbsh.2019.16867.1782

26. - نقره‌کار، عبدالحمید، (1392). حکمت هنر و معماری اسلامی. تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران.

27. - وحدت‌طلب، مسعود؛ یاران، علی؛ و محمدی خوش‌بین، حامد، (1397). «بررسی مفهوم و ارزیابی پُروخالی در جداره‌های خانه‌های تاریخی تبریز». پژوهش‌های معماری اسلامی، 6(19): 66-80. http://jria.iust.ac.ir/article-1-1011-fa.html

28. - هاشم‌پور، پریسا؛ و میراحمدی، احمد، (1399). «تبیین سطوح، شاخصه‌ها و مراتب شفافیت در فضای معماری (مورد پژوهی: خانه رسولیان یزد)». نشریۀ هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، 25(1): 67-78. https://doi.org/10.22059/jfaup.2021.302978.672459

29. - یاران، علی؛ و محمدی‌خوش‌بین، حامد، (1398). «راهکارهای توسعۀ مسکن در شهرهای کوچک مطالعه موردی: شهر خمام در استان گیلان». باغ نظر، 16 (78): 15-26. https://doi.org/10.22034/bagh.2019.159599.3884

30. - یاران، علی؛ و مهرانفر، ارس، (1394). «تطابق شاخصه‌های مسکن بومی گیلان با معماری غرب». معماری و شهرسازی آرمانشهر، 8 (15): 169-79. https://www.armanshahrjournal.com/article_34127.html

32. - Ali-Mohammadi, Gh. & Abdollahi, R., (2018). “Explanation of the basics of culture in Iranian native architecture and its relation with the creation of a sense of belonging to place”. Intenational Journal of Urban and Rural Management, 17 (50): 33-46. http://ijurm.imo.org.ir/article-1-2163-fa.html (In Persian).

33. - Alipour, N., (2011). “Study of the Sash Designs of Qajar Palaces in Tehran”. Negareh Jornal, 9 (18): 0–3. https://sid.ir/paper/143047/fa (In Persian).

34. - Amid, H., (2014). Amid Culture. Tehran: Amir Kabir (In Persian).

35. - Amir Ahmadian, B., (2002). “Talash, a province in the South Caucasus”. Quarterly Journal of Talesh Research, 1(1): 25. (In Persian).

36. - Babaei, M. R., Soltanzadeh, H. & Sharikzadeh, M., (2011). “An Introduction to the Concept and Types of Transparency in Contemporary Western Art and Architecture”. Journal of Iranian Architecture and Urbanism. 3(3): 5–16. https://doi.org/10.30475/isau.2011.61942 (In Persian).

37. - Bazin, M., (2012). “GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY”. Encyclopaedia Iranica, 10(6): 617–625

38. - Brzezicki, M., (2013). “Understanding Transparency Perception in Architecture: Presentation of the Simplified Perforated Model”. Perception, 42(1): 60–81. https://doi.org/10.1068/p7245 .

39. - Damyar, S. & Nari Ghomi, M., (2012). “The Comparative Study of the Space Concept in the Vernacular Architecture and Modern Architecture”. Architecture and Urban planning, 17(1): 65-72. https://doi.org/10.22059/jfaup.2012.29698 (In Persian).

40. - Darbandi, M., Ahmadi, M., Alidoost, S. & Rahimi, S., (2015). “Improving the performance of contextual architectural elements in Guilan architecture and its re-creation in modern structures using nanotechnology”. Journal of Iranian Architecture and Urbanism, 6(2):5–18. https://doi.org/10.30475/isau.2016.62004 (In Persian).

41. - Dari, A. & Talischi, Gh., (2017). “Explaining the Transparency of the Spatial Structure of Iranian Architecture in the Safavid Period: A Case Study: Hasht Behesht Pavilion and Imam Mosque of Isfahan”. Quarterly Journal of Iranian Islamic City Studies, 7(27): 41–50. https://sid.ir/paper/177421/fa (In Persian).

42. - Dehkhoda, A. A., (2014). Dehkhoda Dictionary. Tehran: Rozaneh. (In Persian).

43. - Dondis, D. A., (2010). A Primer Of Visual Literacy. 5th ed., edited by Reza Khabazha, Tehran: Khaneh Honarmandan.

44. - Estremadoyro, V., (2003). Transparency and Movement in Architecture. State University, Blacksburg, Virginia. http://scholar.lib.vt.edu/theses/available/etd-07312008-110535/unrestricted/VeronicaEstremadoyro_ThesisBook_27August2008.pdf

45. - Faqirnawaz, J., Abizadeh, S., Parvizi, R. & Danesh Shakib, M., (2019). “Designing a liveliness Urban Space with the Approach of Behavioral Setting Improvement (Case Study: Mirabolghasemi St., Rasht)”. Urban planing knowledg, 5(1): 47–65. https://doi.org/10.22124/upk.2020.13801.1243 (In Persian).

46. - Giedion, S., (1962). Space, Time, and Architecture. london: Cambridge press.

47. - Golestani, S., Hojat, I. & Saedvandi, M., (2018). “A survey on spatial integration and the process of evolution in the Iranian mosque”. Journal of Fine Arts: Architecture & Urban Planning, 22(4): 29-44. https://doi.org/10.22059/jfaup.2018.65695 (In Persian).

48. - Gorji Mahlabani, Y. & Daneshvar, K., (2010). “Impact of Climate on the Principles of Gilan Traditional Architecture”. Armanshahr Architecture & Urban Development, 3(4): 135-146. https://www.armanshahrjournal.com/article_32649.html (In Persian).

49. - Hasanpour Lomer, S., (2014). “The Typology of Traditional Houses in Talesh City: Case Study of Khalehsara 57 Village”. The journal of Housing and Rural Environment, 33(147): 117-131. http://jhre.ir/article-1-594-en.html (In Persian).

50. - Hashempour, P. & Mirahmadi, A., (2020). “Investigation the levels, Features and hierarchies of transparency in Architectural space”. Journal of Fine Arts: Architecture & Urban Planning, 25(1): 67-78. https://doi.org/10.22059/jfaup.2021.302978.672459

51. - Jafari, A., (1990). Geographical Encyclopedia of Iran. Vol. 1. (In Persian).

52. - Kunnawar, S., (2010). Transparency in Architecture. Smt. M.M. College of Architecture.

53. - Lang, J., (2016). The Creation of Architectural Theory. Translated by Alireza Ainifar, 8th edition. Tehran: University of Tehran. (In Persian).

54. - Mahdavi-Nejad, M. J. & Kia, A., (2019). “Modernization of Traditional Shells (Shebak) of Iranian Architecture, Towards Optimizing Light and Energy Reception; Case Study: Tehran Office Buildings”. Journal of Architecture in Hot and Dry Climate, 7(9): 69–82. https://smb.yazd.ac.ir/article_1655.html?lang=fa (In Persian).

55. - Marzban, P. & Marouf, H., (2013). Illustrated Culture of Visual Arts. Sixth edition. Tehran: Soroush. (In Persian).

56. - Mohammadi Khoshbin, H. & Yaran, A., (2019). “Housing Development Strategies in Small Cities, Case Study: Khomam City in Guilan”. Bagh-e Nazar, 16(78): 15-26. https://doi.org/10.22034/bagh.2019.159599.3884 (In Persian).

57. - Momeni, K., (2018). “The Comparison between the Transparency Principle in the Form and Design of Safavid and Qajar Homes in Isfahan”. JRIA., 6(1): 22-42. http://jria.iust.ac.ir/article-1-921-en.html (In Persian).

58. - Nejad-Ebrahimi, A. & Tooranpoor, M., (2019). “Sense of Place in the Mosques Based on a Comparative Study of the Shape and Place of Making Fakhr-O-Madin in Historical Mosques”. Archaeological Research of Iran, 9(20): 165-182. https://doi.org/10.22084/nbsh.2019.16867.1782 (In Persian).

59. - Noghrekar, A., (2013). The Wisdom of Islamic Art and Architecture. Tehran: Iran University of Science and Technology (In Persian).

60. - Oktem Erkartal, P. & Uzunkaya, A., (2019). “Transparency as A Component of Public Space”. IOP Conference Series: Materials Science and Engineering, 471(9): 1-9. https://doi.org/10.1088/1757-899X/471/9/092026

61. - Pakbaz, R., (2021). Encyclopedia of Art. Sixteenth edition. Tehran: Contemporary Culture.

62. - Rahnami, M. T., (2001). “Where is Talesh and who is Talesh? ”. Talesh Research, 1(1): 9 & 14. (In Persian).

63. - Rosales, C., (2022). Spatial Transparency in Architecture: Light, Layering, and Porosity. In Routledge (1st ed.). Routledge. https://doi.org/https://doi.org/10.4324/9781003223399

64. - Saadat, D., Etesam, I., Mokhtabad-Amrai, S. M. & Mahdavinejad, M., (2017). “Explain Concept of Transparency in Terms of Modern, Postmodern and Evaluating that in Islamic Iranian Architecture”. JRIA., 5(2): 75-90. http://jria.iust.ac.ir/article-1-766-en.html (In Persian).

65. - Salari, S., Mohammadi, B. & Piri, S., (2013). “Analytical study of the manifestation of transparency and emphasis on reducing material and increasing space in some valuable examples of Iranian architecture”. Haft Hesar Jornal Of Environmental Studies, 1(4): 71–81. http://jria.iust.ac.ir/article-1-766-en.html (In Persian).

66. - Saremi, A. A. & Gol Amini, Sh., (2000). “Architecture of Gilan”. The Book of Gilan (Volume 2), Ebrahim Eshal Arabani, Second Edition. Tehran: Iranian Researchers Group (In Persian).

67. - Schultz, Ch. N., (2012). The Roots of Modern Architecture. 3rd ed. edited by Translated from English to Persian by: Mohammadreza Jodat. Tehran: Shaidi.

68. - Shad Qhazvini, P., Pak Seresht Esmaeeli, S. & Fatemi, F., (2016). “The Variety of Arabesque-Rococo Patterns Applied in Naseri Furniture in Iran A Case Study: Decorations of Furniture in Bagh-e-Afifabad and in Narenjestan of Shiraz”. Paykareh, 5(9): 19-33. https://doi.org/10.22055/pyk.2016.14547 (In Persian).

69. - Wahdattalab, M., Yaran, A. & Mohammadi Khoshbin, H., (2018). “Concept and Evaluation of Porosity in Façades of Tabriz Historical Houses”. JRIA., 6(2): 66-80. http://jria.iust.ac.ir/article-1-1011-fa.html (In Persian).

70. - Yaran, A. & Mehranfar, A., (2016). “Investigation the Relationship between the Attributes of Vernacular Residential Architecture of Gilan and the Attributes of Modern Architecture”. Armanshahr Architecture & Urban Development, 8(15): 169-179. https://www.armanshahrjournal.com/article_34127.html (In Persian).

ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
	این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.