1- گروه باستانشناسی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان،
2- دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان،
چکیده: (4019 مشاهده)
مقرنس از عناصر معماری و اغلب در سردرهای ورودی، ایوانها، گوشواره گنبدها و ... با انواع مصالح ازجمله آجر، گچ، کاشی و گاه ترکیبی از دو یا چند نوع مصالح همانند آجر و کاشی یا گچ و کاشی و ... اجرا شده است. در دوره تیموری و ترکمانان شاهد مقرنسهای پرکار و هنرمندانه گچی هستیم که سطوح افقی/ تخت/ تختههای آنها، با کاشی آراسته شده است. در این پژوهش، علاوهبر معرفی تعدادی از بناهای شناسایی شده دارای مقرنسهای گچی تلفیق یافته با کاشی این ادوار، محل کاربرد مقرنسها، انواع نقشمایهها، کتیبهها، تکنیکهای اجرایی و تزئینی همچنین رنگ لعاب کاشیها، مورد بررسی و ارزیابی قرارگرفته است. یافتن وجوه اشتراک نقشمایههای کاشی موجود در مقرنسهای گچی، با سایر کاشیکاریهای بازه زمانی مورد مطالعه، از اهداف دیگر این مقاله است. روش یافتهاندوزی بر پایۀ پژوهشی میدانی و با استناد به منابع مکتوب صورت گرفته که به روش تفسیری - تاریخی، به تحلیل دادههای به دست آمده از نمونههای مطالعاتی میپردازد. نتایج حاصله، که از بررسی 6 بنا به دست آمده، حاکی از آن است که این شیوه تزئینی، فقط در منطقه محدودی از ایران، در دو استان یزد و فارس در آن ادوار، رواج داشته است. تمامی آرایههای کاشیکاری مذکور با تکنیک تلفیقی معرق و لعابپران و با انواع نقشمایههای گیاهی، هندسی و نیز کتیبه به اجرا درآمدهاند. درزمینۀ نقشمایههای کاشی، وجوه اشتراکی همچون؛ گلهای چندپَری که رأس هر گلبرگ آن، به نقشمایهای شبهگل/ غنچه/ برگ مانندی ختم میشود، فرمهای اشک مانندی که اغلب با تکنیک لعابپران اجرا شده، تبدیل کتیبه کوفی بنایی در مرکز به نقش گره (نقش هندسی هشت) و ... را، با سایر آرایههای کاشی این ادوار، میتوان برشمرد.
نوع مطالعه:
مقاله پژوهشی |
موضوع مقاله:
پژوهش های مرتبط با میراث فرهنگی دریافت: 1402/4/14 | پذیرش: 1402/10/27 | انتشار: 1403/7/15