fa شاخصه‌ها و گونه‌های کهن‌الگوی حیاط مرکزی در بازار تاریخی ایرانی (نمونه موردی: سراهای بازار تاریخی تبریز) <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:IRANsans;"><span style="background:white;"><span style="color:black;">&nbsp;بازار، فضایی با الگوی کهن است که در تمدن‌های گوناگون، به‌ویژه میان ایرانیان از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. کاروان‌سراهای درون‌شـهری، محـل مبـادلات کالاهـای تجـاری و نیـز مکانـی امـن بـرای</span></span> <span style="background:white;"><span style="color:black;">اقامـت مسـافران و تجـار بـوده اسـت.</span></span> <span style="background:white;"><span style="color:black;">ایـن کاروان‌سراها، عمدتاً در جنـب بـازار و مرتبـط بـا</span></span> <span style="background:white;"><span style="color:black;">بازارهـا بوده‌انـد. حیاط مرکزی در معماری ایرانی الگویی کهن است که در دوره‌های مختلف و مناطق گوناگون ایران‌زمین به اشکال متنوع قابل‌ملاحظه است. این کهن‌الگو با برخورداری از ویژگی‌های اصیل و پایه‌ای، همچون مرکزیت، وحدت و کثرت، فضایی مناسب برای عملکردهای مورد نیاز فراهم می‌آورده است. چنانچه در گذشته سرای بازار مکانی برای استقرار کاروان‌های تجاری و عرضه و مبادله کالاها بوده و در دوره معاصر نیز کارکردهای متنوعی را دارد که در ابعاد مختلف نیازمند بازشناسی است؛ بنابراین این پژوهش با هدف بازشناسی سرا به‌عنوان الگویی اصیل در معماری ایرانی به‌ویژه در ساختار بازار تاریخی ایرانی است که در مطالعه میدانی بر سراهای بازار تاریخی تبریز متمرکز می‌شود. پژوهش حاضر کمی-کیفی بوده و با روش پژوهش تحلیلی، اسنادی و استدلال منطقی و نیز شیوه‌های مطالعه کتابخانه‌ای و اسنادی و پیمایش میدانی انجام شده است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که شاخصه‌های بنیادی سرای بازار شامل مرکزیت، درون‌گرایی، انسجام و وحدت، شکل هندسی مربع یا مستطیل، انعطاف‌پذیری عملکردی و سرزندگی است و مهم‌ترین معیارهای گونه‌شناسی در ابعاد کالبدی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و زیست‌محیطی شامل شکل، مساحت، موقعیت، راستا، عمده‌فروشی و خرده‌فروشی، نوع فعالیت و پوشش گیاهی هستند. در بازار تاریخی تبریز طیف متنوعی از سراها از لحاظ کالبدی و اقتصادی به‌عنوان حیاط‌های اختصاصی و عمومی برای فعالیت‌های گوناگون تجاری، تولیدی، انباری، برگزاری رویدادهایی با مناظر گوناگون از گذشته تاکنون مورد استفاده بوده‌اند.</span></span></span></span><span style="background:white;"><span style="font-family:B Mitra;"><span style="font-size:14.0pt;"></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Times New Roman;">Iranian Bazaar is an ancient space pattern that has a special importance in different civilizations, especially among Iranians. Urban Caravansaries are the space for the exchange of commercial goods and the need for a safe place to stay for traders and passengers, mainly in the vicinity of Bazaars for Caravans and people. The central courtyard is a fundamental pattern in Iranian architecture that has been in different forms in various periods and regions of Iran. This archetype, with its basic characteristics such as centrality, unity and plurality, vitality, provides a suitable space for the functions required. The Iranian Bazaar&rsquo; Serai has been a place for the presence of caravans, supply and exchange of goods. These spaces have a variety of functions that require different aspects of recognition in the contemporary era. Therefore, the aim of this paper is definition the Serai as a fundamental pattern in Iranian architecture, especially in the structure of the Iranian Bazaars, with emphasis on Tabriz&#39;s historical bazaar Serai. The research has a qualitative-quantitative approach, and was conducted using analytical, typological and logical reasoning research methods, field survey, typological and documentary study techniques. The research results showed that the basic characteristics of the Bazaars include centrality, cohesion and unity, square or rectangular geometry, functional flexibility, vitality, and the most important typological criteria in physical, economic, social cultural and environmental dimensions. Also, the typological criteria are shape, area, location, wholesaler and retailer, type of activity and vegetation. In the Tabriz historical Bazaar, a variety of physical and economic types have been used as public and specialty yards for various commercial, manufacturing, warehousing, and landscaping events from the past.</span></span><span dir="RTL"></span></div> حیاط مرکزی, سرا, بازار تاریخی تبریز, کهن‌الگو, گونه‌شناسی. Central yard, Serai, Historical Bazaar of Tabriz, Archetype, Typology 178 205 http://athar.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-2768-2&slc_lang=fa&sid=2 Asghar Molaei اصغر مولایی a.molaei@tabriziau.ac.ir Yes 1. Assistance Professor, Department of Urbanism, Faculty of Architecture and Urbanism, Islamic art Tabriz University, Tabriz, Iran استادیار، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران Mahsa Sabermand مهسا صابرمند mahsabermand@gmail.com No 2. Master of Architecture, Department of Urbanism, Faculty of Architecture and Urbanism, Islamic art Tabriz University, Tabriz, Iran کارشناسی ارشد، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران