Mendeley  

Zotero  

Heidari Babakamal Y, Saki S, Moosavi S A, Shahriari A. (2026). A Historical and Architectural Chronology of the Mausoleum of Imamzadeh Qasem and Zayd in Azna, Lorestan Province. Athar. 48(1), 57-88. doi:10.61882/Athar.2172.2240.7
URL: http://athar.richt.ir/article-2-2172-fa.html

 آرامگاه‌ها درمیان بناهای تاریخی ایران پس از مساجد، بیشترین توجه را درمیان مردم به خود اختصاص داده‌اند؛ به عبارت دیگر، ارتباط مذهب و معماری در تاریخ هنر ایرانی-اسلامی جایگاه ویژه‌ و جدایی‌ناپذیری داشته و یکی از جلوه‌های آن در قالب آرامگاه‌ها و برج‌مقبره‌ها بروز یافته است. در بسیاری از مناطق ایران، آرامگاه‌هایی با عنوان امروزی امامزاده ساخته‌شده که درمورد دوره‌های تاریخی و هویت آن‌ها اطلاعات چندانی در دست نیست؛ یکی از این بناها، آرامگاه موسوم به امامزاده قاسم و زید در شهرستان ازنا استان لرستان است؛ بنابراین مسئله اساسی پژوهش پیشِ‌رو مطالعۀ ویژگی‌های تاریخی-کالبدی، آرایه‌های معماری و دوره‌های ساخت و مرمتِ امامزاده قاسم و زید برمبنای مطالعۀ آرایه‌های معماری بنا است. مهم‌ترین هدف پژوهش حاضر، شناسایی آرایه‌های معماری، خوانش کتیبه‌های تاریخی و مطالعۀ تطبیقی نقشۀ بنا و آرایه‌های آن با نمونه‌های مشابه به‌منظور پی‌بردن به گاه‌شناسی نسبی آرامگاه است. روش پژوهش به شیوۀ توصیفی-تحلیلی و براساس مطالعات میدانی و رجوع به منابع مکتوب است. بر این‌اساس پرسش‌های پژوهش حاضر عبارتنداز: 1) گاه‌شناسی نسبی آرامگاه امامزاده قاسم و زید ازنا با توجه به مطالعات تطبیقی اجزای کالبدی با نمونه‌های مشابه چگونه است؟ 2) آرایه‌های معماری آرامگاه به چند گونه تقسیم می‌شوند و هر یک به کدام دوره تعلق دارند؟ نتایج پژوهش نشان می‌دهد که بنای امامزاده قاسم و زید حداقل پنج دوره ساخت (سلجوقی؟، ایلخانی، تیموری، صفوی و قاجار) داشته است، با این‌حال، دورۀ اصلی ساخت بنا و تکمیل آن در دو مرحله و متعلق به دورۀ ایلخانی بوده است. هم‌چنین آرایه‌های متنوعی ازقبیل مقرنسی گچی ورودی و ایوان‎‎ها، طاقنماهای تزئینی بلند و ساده یا دالبری، تلفیق کاشی با آجر مهری و گچ با کاشی، گچ‌بری کم‌برجسته، کتیبه‌نگاری، توپی گچی ته آجری، کاشی‌کاری، منبت‌کاری و آجرکاری به‌ویژه در دورۀ ایلخانی قسمت‌های داخلی و بیرونی بنا را آراسته‌اند.