Mendeley  

Zotero  

Ehteshami M, Madhoushian Nejad M. (2026). The Reflection of Religious Themes on the Wooden Doors and Tomb Chests in Mausoleums of Mazandaran (9–10th Centuries AH). Athar. 46(111), 261-0. doi:10.61882/Athar.1987.4048.1
URL: http://athar.richt.ir/article-2-1987-fa.html

کتیبه‌های مذهبی معماری در دوران اسلامی ایران، ازجمله تزئینات وابسته به معماری هستند که غالباً بازتابی از تفکر و اندیشه‌های دینی، سیاسی و فرهنگی دوران خود بوده‌اند. بقاع یا بناهای آرامگاهی هم‌چون سایر بناهای مذهبی سهم قابل‌توجهی از این کتیبه‌ها را داشته‌اند. درها و صندوق‌ قبرهای چوبی ازجمله مهم‌ترین بسترهای نمود کتیبه‌های بقاع بوده‌اند؛ از این‌رو، ایفای نقشِ شناختی و معرفتی کتیبه‌ها متناسب با فضای از پیش تعیین شدۀ خود، دور از ذهن نیست. هدف پژوهش حاضر، مطالعۀ مضامین دینی کتیبه‌های روی درها و صندوق‌ قبرهای چوبی بقاع خطۀ مازندران در قرن 9 و 10 ه‍.ق. است. پرسش‌های پژوهش بدین شرح است که، اولاً کتیبه‌های بقاع این منطقه دربرگیرندۀ کدام مضامین دینی هستند و ثانیاً چه ارتباطی بین شرایط مذهبی و سیاسی آن دوران با محتوای مضامین وجود دارد؟ پژوهش از نوع بنیادی است. داده‌ها به روش اسنادی و میدانی گردآوری شده‌اند و با دو رویکرد کمّی و کیفی و به روش توصیفی-تحلیلی مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته‌اند. نکتۀ قابل‌توجه در یافته‌ها رواج چشم‌گیر بقعه‌سازی در این دوران پس از یک دورۀ رکود طولانی و هم‌زمان با تحولات قابل‌ملاحظه‌ای است که این منطقه از نظر مذهبی و سیاسی تجربه کرده است. در مضامین کتیبه‌های آرامگاهی، تأثیرپذیری از تحولات مذکور به‌وضوح قابل‌مشاهده و از ابعاد متعدد قابل‌تأمل است. نتایج نشان می‌دهد که تحکیم اصول اسلام و آداب مسلمانی، تجلی باورهای شیعی، توجه به حرز و توسل و تأثیرپذیری از شرایط سیاسی مهم‌ترین انعکاس کتیبه‌ها از شرایط آن جامعه است.