دوره 45، شماره 104 - ( 2-1403 )
جلد 45 شماره 104 صفحات 161-143 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Khaksar N, Hamzavi Y, Mousazadeh M. (2024). An Investigation into the Characterization of Gypsum-Based Stucco Ornaments in Historical site of Shadiakh in Nishabur, Iran. Athar. 45(104), 143-161. doi:10.22034/45.1.125
URL: http://athar.richt.ir/article-2-1831-fa.html
URL: http://athar.richt.ir/article-2-1831-fa.html
خاکسار باغان نیایش، حمزوی یاسر، موسیزاده مژگان.(1403). مطالعه فنّی آرایه های گچی محوطه تاریخی شادیاخ نیشابور
(ساختارشناسی سه قطعه آرایه گچی) فصلنامه علمی اثر 45 (104) :161-143 10.22034/45.1.125
1- دانشجوی کارشناسی ارشد گروه مرمت اشیاء تاریخی و فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
2- دانشیار پژوهشکدۀ بناها و بافتهای تاریخی فرهنگی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران ،y.hamzavi@richt.ir
3- مربی، آزمایشگاه و کارگاه حفاظت و مرمت موزه بزرگ خراسان، مشهد، ایران
2- دانشیار پژوهشکدۀ بناها و بافتهای تاریخی فرهنگی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران ،
3- مربی، آزمایشگاه و کارگاه حفاظت و مرمت موزه بزرگ خراسان، مشهد، ایران
چکیده: (3647 مشاهده)
در میان آرایه های معماری خراسان، آنچه کمتر شناخته شده، آرایه های گچی یافت شده از شهر قدیم نیشابور است. این آرایه ها متعلق به سده های اولیه اسلام هستند و در ظرافت و تنوع نقش با آرایه های گچی ساسانیان و عباسیان در سامرا برابری می کنند. شادیاخ یکی از محوطه های شهر قدیم نیشابور است که آرایه های گچی بی نظیری از دوران سلجوقی را در خود جای داده است. مطالعات اندکی در رابطه با این محوطه و آرایه های گچی آن انجام شده است. هدف این پژوهش، شناخت فنّی و ساختاری ملاط سه قطعه از آرایه های گچی محوطه شادیاخ است که می تواند گام مهمی در راستای شناخت، معرفی و حفظ این آثار ارزشمند بوده و همچنین در بخش آرایه های معماری اطلس میراث فرهنگی ایران تأثیرگذار باشد. در این راستا از روش تصویربرداری با استفاده از میکروسکوپ پورتابل Dinolite، آنالیز XRD و همچنین SEM-EDS جهت انجام مطالعات فنّی استفاده شده است. نتیجۀ پژوهش نشان میدهد که فازهای اصلی نمونه ملاط های مورد مطالعه مربوط به ژیپس، کلسیت و کوارتز است. البته در یکی از نمونه ها، انیدریت هم بهعنوان فاز اصلی شناخته شده است که این تبدیل فاز در شرایط آبوهوایی نیشابور دور از ذهن نیست. همچنین برای برش راحت تر نقوش آرایۀ گچی برجسته، هنرمند گچبر برای ساخت ملاط، ملاط کممایه را انتخاب کرده و کمی بیشتر از حالت معمول، آن را ورز داده است (ملاط گچ نیمکشته). برای ماندگاری بیشتر آن، در زمان اجرای لایۀ بستر گچی، عملیات ماله کشی از حالت عادی بیشتر بوده و همچنین فشار ماله بر سطح بستر از حالت معمول بیشتر بوده است. درخصوص تغییرات و فرسایش ملاط، برخی از بلورهای ژیپس به مرور زمان به انیدریت تبدیل شده و در برخی نمونه ها، ریزبلور ژیپس بر روی بلورهای اصلی تشکیل شده است.
نوع مطالعه: مقاله پژوهشی |
موضوع مقاله:
حفاظت و مرمت آثار تاریخی_ فرهنگی
دریافت: 1402/12/15 | پذیرش: 1403/5/16 | انتشار: 1403/9/15
دریافت: 1402/12/15 | پذیرش: 1403/5/16 | انتشار: 1403/9/15
فهرست منابع
1. بینام (1318). حفریات نیشابور: کاوشهای هیئت موزه متروپولیتن درتپه سبزپوشان. ترجمه عبدالله فریار. نشریه آموزش و پرورش 9 (3): 50–68.
2. حمزوی، یاسر (1400). مطالعه ساختارشناسی ملاط گچی ایوان بقعه سید شمسالدین یزد (کتیبه کوفی، آرایه گچی قالبی، لایه بستر گچی). مرمت و معماری ایران 11 (25): 37–53. Doi:10.29252/mmi.580.13990415
3. حمزوی، یاسر، حاجی سید جوادی، سید محسن؛ مصلح، مریم (1402). مطالعه ساختارشناسی نمونههای ملاط گچی از سه دوره تاریخی و چهار اقلیم ایران. پژوهه باستانسنجی، 9 (1): 25-52. DOI: 10.52547/jra.9.1.346
4. حمزوی، یاسر، کوچکزایی، علیرضا و نگارستانی، علیاصغر (1400). ساختارشناسی ملاط رنگی آرایههای گچی بومساب در مدرسۀ (کاروانسرا) گنجعلیخان کرمان. مطالعات باستانشناسی پارسه، سال 5، شمارۀ 17: 287-302.
5. طاهری، علی (1384). درآمدی بر جغرافیا و تاریخ نیشابور. نیشابور: ابرشهر.
6. کباری، سیاوش (1375). مصالحشناسی. تهران: انتشارات دانش و فن
7. کورنس، کارل ویلهلم (1356). اصول کانیشناسی. ترجمه دکتر فرزانه رستمی، تهران: دانشگاه آذرابادگان227.
8. لباف خانیکی، رجبعلی (1401). مصاحبه حضوری. مصاحبهکننده: یاسر حمزوی، محل مصاحبه: موزه ملی ایران، زمان مصاحبه: 11 بهمن ماه 1401.
9. لباف خانیکی، رجبعلی، بختیاری شهری، محمود (1382). گزارش فصل چهارم کاوشهای باستان شناختی شادیاخ/پایگاه میراث فرهنگی- منطقه تاریخی- فرهنگی نیشابور، مرکز اسناد اداره کل میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی(منتشر نشده).
10. مویدثابتی، علی (1353). تاریخ نیشابوری. انجمن آثار ملی ایران.
11. میشمست نهی، مسلم (1394).کاربرد تحلیلهای بلورشناسی در مطالعات فنّی آثار تاریخی گچی (مطالعه موردی گچبری کوه خواجه سیستان، ملاط گچ شادیاخ نیشابور و گچ قلعه الموت قزوین). پژوهه باستانسنجی 1 (2): 1–14.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |