دوره 45، شماره 104 - ( 2-1403 )
جلد 45 شماره 104 صفحات 76-55 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Amanollahi H. (2024). The Exploitation Process and Developments of Masoudieh Garden in Tehran, Based on Documents and Archaeological Excavations. Athar. 45(104), 55-76. doi: 10.22034/45.1.49
URL: http://athar.richt.ir/article-2-1822-fa.html
URL: http://athar.richt.ir/article-2-1822-fa.html
امان اللهی حمید.(1403). روند بهرهبرداری و تحولات باغ مسعودیه تهران، با تکیه بر اسناد و کاوش باستانشناسی فصلنامه علمی اثر 45 (104) :76-55 10.22034/45.1.49
دانشجوی دکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، اصفهان
چکیده: (4537 مشاهده)
مسعود میرزا پسر ناصرالدینشاه، بناهایی چند در محدوده تهران ناصری ساخت که عمارت مسعودیه از چشمگیرترین آنها است. این عمارت، مجموعهای از بناها و فضاهای واجد ارزش تاریخی در مرکز شهر تهران است. این مجموعه در سال 1247 شمسی بهوسیله مسعود میرزا از نظامالملک خریداری و به مسعودیه شهرت یافت. در سال ۱۲۹۵ قمری این عمارت به دستور ظلالسلطان و به سرکاری رضا قلیخان در زمینی به وسعت حدود ۴ هزار مترمربع و مرکب از بیرونی و اندرونی و دیگر ملحقات بنا شده است. این عمارت در برگیرنده هفت سازه معماری بوده که با دو حیاط به یکدیگر راه داشته و هریک بافتی جداگانه داشتهاند. ساختارها در پوششی از دو باغ سبز قرار داشتند که یکی از باغها از سر در تا حیاط مقابل دیوانخانه امتداد داشته و بهوسیله ستونهای آجری و نردههای چوبی به دو بخش تقسیم میشد و باغ دوم، دیگر بناها را پوشش میداد. در بخش انتهایی باغ اصلی عمارت دیوانخانه با حوض دایرهای شکل جای دارد که در دوره قاجار با شعاع دو متر آجرفرش بوده است. عمارت مسعودیه علاوهبر کارکرد اصلی خود، در ادوار مختلف عملکردهای متفاوتی داشته و متناسب با هر دوره دستخوش تغییر و تخریب بوده است. با توجه به وضعیت مبهم ضلع غربی مجموعه و نحوه ارتباط حیاطها با یکدیگر و نیز ارتباط ضلع غربی مجموعه با خیابان ملت از اهداف و پرسشهای اصلی پژوهشهای باستانشناسی محوطه مسعودیه تهران بود؛ بنابراین، روش تحقیق بهلحاظ ماهیت از نوع تفسیری-تاریخی است. درنتیجه مقاله حاضر در تلاش است با بررسی اطلاعات موجود در نقشههای عبدالغفار و نوسکوف، عکس هوایی سال ۱۳۳۵ ه.ش. متون تاریخی، اسناد خریدوفروش، تصاویر موجود در مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران به همراه نتایج کاوشهای باستانشناسی انجام شده به تجزیهوتحلیل روند شکلگیری و ساخت مجموعه تا در اختیار میراثفرهنگی قرار گرفتن را بپردازد.
واژههای کلیدی: عمارت مسعودیه، قاجار، باغ، ظلالسلطان، اسناد خریدوفروش، بررسی و شناسایی و کاوشهای باستانشناسی.
نوع مطالعه: مقاله پژوهشی |
موضوع مقاله:
تاریخ معماری
دریافت: 1402/11/5 | پذیرش: 1403/1/7 | انتشار: 1403/9/15
دریافت: 1402/11/5 | پذیرش: 1403/1/7 | انتشار: 1403/9/15
فهرست منابع
1. آیتاللهزادهشیرازی، باقر (1390). عمارت مسعودیه، زیرنظر اسکندر مختاری؛ ویراستار دلآرا مردوخی؛ [برای] سازمان زیباسازی شهر تهران، (تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی).
2. آیتاللهزاده شیرازی، باقر (1383). مجموعه تاریخی فرهنگی باغ عمارت مسعودیه (جلد پنجم مجموعه مقالات دومین کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایرانی، ارگ بم/ کرمان، 23 تا 43).
3. افصحی، وحید، نوروزی، سجاد و عزیزپور، کمال (1388). تجارب احیا در حین بهرهبرداری: عمارت مسعودیه فصلنامه میراث ملی، دومین همایش نقد و مرمت/ تبریز، 205 تا 216.
4. اعتمادالسلطنه، محمدحسنبن علی (1307 قمری). الماثر و الاثر (افست) (منتخب - ویرایشی)[چاپ سنگی]/طهران: کتابخانه سنایی.
5. اعتمادالسلطنه، محمدحسن بن علی (1379). روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه، تهران: انتشارات امیرکبیر- چاپ پنجم.
6. اقبال آشتیانی، عباس (1324). «یک گوشه از عمارت نظامیه»، یادگار، س 2، ش 6، صص 54 – 51.
7. اماناللهی، حمید و نوروززاده چگینی، ناصر (1392). «فصل اول پژوهشهای باستانشناسی در محوطه و بنای قاجاری عمارت مسعودیه، تهران»، چکیده مقالههای سمینار یکروزه مباحث باستانشناسی هنر، فرهنگ و تمدن اسلامی، 8 خرداد 1392، صفحات 47 و 48.
8. پازوکی ناصر و شادمهر عبدالکریم (1384)، آثار ثبت شده ایران در فهرست آثار ملی از 24/06/1310 تا 24/06/1384، تهران: سازمان میراثفرهنگی و گردشگری کشور.
9. سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، بخش نسخههای خطی.
10. شعبانزاده، بهمن (1381). تاریخ تهران، تهران: کتاب همراه.
11. صنیعالدوله، محمدحسن خان (1294 و 1295). قمری، مرآت البلدان ناصری (منتخب – ویرایشی)، احمد بن محمدرضا الطباطبایی الاردستانی، تهران: دارالطباعه دولتی.
12. ظلالسلطان، مسعود میرزا بن ناصر (1362). زندگینامه و خاطرات ظلالسلطان همراه با سفرنامه فرهنگستان، تهران: بابک.
13. ظلالسلطان، مسعود میرزابن ناصر (1368). خاطرات ظلالسلطان، جلد اول، بهاهتمام و تصحیح حسین خدیوجم، تهران: اساطیر.
14. عضدالدوله، احمد میرزا (1390). تاریخ عضدی، تصحیح و تحقیق جمشیدپور اسمعیل نیازی، تبریز: ندای شمس.
15. عمارت خورشید (1390). مطالعات امکانسنجی احیای عمارت مسعودیه، بایگانی شرکت عمارت خورشید.
16. قهرمان میرزا، عین السلطنه (1374). روزنامه خاطرات عین السلطنه، به کوشش مسعود سالور، ایرج افشار، جلد اول، تهران: انتشارات اساطیر.
17. مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران
18. نوروززاده چگینی، ناصر و اماناللهی، حمید (1392). گزارش کاوشهای باستانشناختی محوطه تاریخی ـ فرهنگی عمارت مسعودیه تهران 92-1390، زمستان 1392، بایگانی پژوهشکده باستانشناسی.
19. نوروززاده چگینی، ناصر و اماناللهی، حمید (1394). فصل دوم پژوهشهای باستانشناسی در محوطه و بنای قاجاری عمارت مسعودیه، چهاردهمین گردهمایی سالانه باستانشناسی ایران/ تهران، 491 تا 495.
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |