منطقۀ شمال غرب ایران، به دلیل موقعیت جغرافیایی، بستری مناسب برای ایجاد فضاهای دستکند است. در این منطقه، تاکنون فضاهای دستکند متنوع با کاربری‌های مختلف کشف و شناسایی شده است. در میان آنها، فضاهای دستکند نیایشگاهی، یکی از سالم‌ ترین و در عین ‌حال شاخص‌ترین فضاهای دستکند محسوب می‌شود. تاکنون پژوهش‌هایی درباره این فضاها انجام شده و کاربری و گاه‌نگاری آنها بیشتر با تأکید بر معابد مهری متعلق به دوران اشکانی در نظر گرفته شده است؛ با این ‌حال فرضیه‌های مطرح‌شده بدون پشتوانه علمی مناسب بوده و دلایل کافی برای انتساب آن به آیین مهرپرستی در دست نیست. بر همین اساس لزوم مطالعه و بازنگری در نظریات پیشین وجود دارد؛ بنابراین در پژوهش حاضر به‌ صورت موردی سه فضای دستکند امامزاده معصوم، آباذَر و قدمگاه با روش مطالعات توصیفی- تطبیقی و تاریخی- تحلیلی مورد مطالعه و ارزیابی مجدد قرار گرفته است. این پژوهش به‌ دنبال پاسخ به پرسش‌های اساسی زیر است: ۱. فضاهای دستکند مذکور از نظر گاه‌نگاری متعلق به چه دورانی هستند؟ ۲. نیایشگاه‌های دستکند مورد مطالعه از نظر ماهیت کاربری به کدام گروه‌های دینی- مذهبی تعلق دارند؟ در پاسخ به پرسش‌های بالا نگارندگان، براساس بررسی باستان‌شناختی، سبک‌شناختی عناصر معماری به‌خصوص پوشش فضاها، چشم‌انداز محوطه، مطالعات تاریخی و مواد فرهنگی باقی‌مانده در سطح محوطه‌ها، ضمن رد فرضیه مهرابه‌بودن این فضاها، گاه‌نگاری غالب فضاها را متعلق به دوران اسلامی با کاربری‌های آیینی- یادمانی و معیشتی در نظر گرفته‌اند.