fa مطالعه هنر فلزگری در بلوچستان باستان: بررسی فنی آلیاژهای مفرغی مکشوف از گورستان اسپیدژ بزمان (3200-2800 ق.م) <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:150%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="background:yellow"><span style="line-height:150%"><span b="" mitra="" style="font-family:">مفرغ یکی از مهم‌ترین آلیاژهای مورد استفاده در دوران باستان است که از هزارۀ سوم پیش از میلاد نقشی اساسی در تحول فناوری فلزکاری ایفا کرده است. شواهد گسترده‌ای از کاربرد این فلز در نواحی مختلف ایران، به‌ویژه حوزۀ فرهنگی جنوب‌شرق کشور، به‌دست آمده است. گورستان اسپیدژ در شهرستان ایرانشهر، به‌عنوان یکی از محوطه‌های شاخص عصر مفرغ در بلوچستان، مجموعه‌ای متنوع از اشیاء فلزی را دربردارد که بررسی آن‌ها امکان بازسازی فناوری فلزکاری باستانی را فراهم می‌سازد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی فن ساخت و تحلیل فناوری تولید مصنوعات فلزی در این محوطه و در پاسخ به این پرسش انجام شده است که ویژگی‌های ترکیب شیمیایی، ریزساختاری و شیوه‌های ساخت اشیاء مفرغی اسپیدژ چه اطلاعاتی دربارۀ فناوری فلزکاری عصر مفرغ در جنوب‌شرق ایران ارائه می‌کند؟ برای تحقق این هدف، چهار نمونه از اشیاء مفرغی مکشوفه با بهره‌گیری از روش متالوگرافی نوری (</span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="background:yellow"><span style="line-height:150%"><span garamond="" style="font-family:">OM</span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="background:yellow"><span style="line-height:150%"><span b="" mitra="" style="font-family:">) و میکروسکوپ الکترونی روبشی مجهز به طیف‌سنج پراش پرتو ایکس (</span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="background:yellow"><span style="line-height:150%"><span garamond="" style="font-family:">SEM-EDS</span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="background:yellow"><span style="line-height:150%"><span b="" mitra="" style="font-family:">) مورد مطالعه قرار گرفتند. نتایج تحلیل‌ها نشان می‌دهد که اشیاء مورد بررسی از مس نسبتاً خالص (حدود </span></span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="background:yellow"><span style="line-height:150%"><span b="" mitra="" style="font-family:">۹۵</span></span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="background:yellow"><span style="line-height:150%">٪</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="background:yellow"><span style="line-height:150%"><span b="" mitra="" style="font-family:">) </span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="background:yellow"><span style="line-height:150%"><span b="" mitra="" style="font-family:">و آلیاژ مس</span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="background:yellow"><span style="line-height:150%">&ndash;</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="background:yellow"><span style="line-height:150%"><span b="" mitra="" style="font-family:">قلع ساخته شده‌اند. ریزساختار نمونه‌ها بیانگر حضور آخال‌های سولفیدی و گویچه‌های سربی در برخی از آثار است. همچنین داده‌های متالوگرافی حاکی از آن است که مصنوعات پس از ریخته‌گری اولیه، تحت فرآیندهای چکش‌کاری سرد و گرم برای تکمیل شکل‌دهی قرار گرفته‌اند. این یافته‌ها تصویری روشن از شیوه‌های تولید و دانش فنی صنعتگران عصر مفرغ در جنوب‌شرق ایران ارائه می‌کند.</span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"B Mitra""></span></span></span></span></span></span></span></span><br> <br> &nbsp; <span style="font-weight:normal">Bronze was one of the important metals in ancient times. This metal has been with mankind since the third millennium BC in advancing the history of the metallurgical industry. The use of this metal was also common in different regions of Iran. During the excavations of the cultural area of </span><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="font-weight:normal">​​</span></span><span style="font-weight:normal">southeastern Iran, especially in the Baluchestan region, significant and diverse artifacts have been found, including the Bronze Age Spidej cemetery located in Iranshahr city. Therefore, the present study is a step towards understanding the construction technique and analyzing ancient metalworking technology in the Spidej cemetery located in Baluchistan, Iran. In this regard, four pieces of bronze artifacts discovered from this site were analyzed and examined using metallographic (OM) and scanning electron microscopy equipped with an X-ray diffraction spectrometer (SEM-EDS). The results showed that the objects studied were made of relatively pure unalloyed copper (95%) and copper-tin (Cu-Sn). Microstructural analysis of the samples showed sulfide inclusions and lead spheres in some of the samples. In the metallographic section, the results indicate that after initial shaping (casting), cold and hot forging was used to shape and manufacture the objects. </span><br> &nbsp; متالوگرافی,برنز,گورستان اسپیدژ,عصر مفرغ,SEM-EDS Metallography,Bronze,Spidej Cemetery,Bronze Age,SEM-EDS 0 0 http://athar.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-4112-1&slc_lang=fa&sid=2 sayyedmohsen hajisayyedjavadi سیدمحسن حاجی سیدجوادی hajsayyedjavady@yahoo.com Yes Assistant Professor, Department of Art and Architecture, Payam Noor University, Tehran, Iran استادیار، گروه هنر و معماری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران